Κώστας Γουλιάμο: Η ακροδεξιά είναι καπιταλισμός

Κώστας Γουλιάμος

Η ακροδεξιά είναι καπιταλισμός

Η άνοδος της ακροδεξιάς στη Γερμανία δεν αποτελεί πολιτική παρέκκλιση ούτε και αιφνίδια «συντηρητική στροφή» της κοινωνίας. Απεναντίας, είναι παράγωγο της βαθιάς κρίσης και σήψης του καπιταλιστικού συστήματος.

Όταν το κεφάλαιο βαθαίνει την εκμετάλλευση, κατεδαφίζει τις κοινωνικές κατακτήσεις και μεταφέρει το κόστος της κρίσης στις λαϊκές μάζες, ενώ η εργατική αντίσταση παραμένει κατακερματισμένη και στερημένη από επαναστατικό πολιτικό υποκείμενο, τότε δημιουργείται το έδαφος πάνω στο οποίο η αντίδραση εμφανίζεται ως δήθεν «αντισυστημική» δύναμη.

Η επισφάλεια της εργασίας και η διάλυση συλλογικών δεσμών δημιουργούν το κοινωνικό έδαφος πάνω στο οποίο η ακροδεξιά μετατρέπει τη διάχυτη κοινωνική δυσαρέσκεια ή οργή σε εθνικισμό, ξενοφοβία και αυταρχισμό.

Σε αυτό το οικονομικό, πολιτισμικό και ιδεολογικό πεδίο δρα η «Βιομηχανία της Συνείδησης»: ένα σύμπλεγμα μηχανισμών παραγωγής, κυκλοφορίας και αναπαραγωγής ιδεών και εικόνων του καπιταλισμού, μέσω των οποίων η κοινωνική πραγματικότητα αποσπάται από τις ιστορικές και υλικές της αιτίες.

Όμως η λειτουργία της «Βιομηχανίας της Συνείδησης» δεν εξαντλείται απλώς στην εμπέδωση εικόνων, αντιλήψεων και αξιών, αλλά εκτείνεται και στη διαμόρφωση των ίδιων των ιδεολογικών όρων μέσα από τους οποίους συγκροτείται στο αστικό σύστημα η πρόσληψη και ερμηνεία της πραγματικότητας.

Έτσι η ταξική εκμετάλλευση μεταμφιέζεται σε ατομική αποτυχία, η κοινωνική ανασφάλεια σε προσωπικό φόβο και η κρίση των καπιταλιστικών σχέσεων σε «πρόβλημα» του ξένου, του μετανάστη και... πάει λέγοντας.

Η ιδεολογική αυτή στρέβλωση δεν αλλοιώνει μόνο το περιεχόμενο της κοινωνικής σύγκρουσης. Παραποιεί και τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο αυτή προσλαμβάνεται πολιτικά.

Η πολιτική αισθητικοποιείται όταν η αντικειμενική κοινωνική αντίθεση υποκαθίσταται από την πολιτική της αναπαράσταση ως θέαμα, μετατρέποντας τη σύγκρουση σε αντικείμενο κατανάλωσης.

Ακόμα και η κοινωνική αγανάκτηση αποσπάται από τις υλικές και ταξικές συνθήκες που τη γεννούν και, μέσω του κοινωνικού αυτοματισμού, οδηγείται σε αντιθέσεις αλλότριες προς την πραγματική τους αιτία.

Ακριβώς αυτή η αποκοπή της κοινωνικής αγανάκτησης από την ταξική της βάση συγκροτεί το ιδεολογικό έδαφος πάνω στο οποίο η ακροδεξιά ιδιοποιείται και αναπροσανατολίζει τη λαϊκή δυσαρέσκεια: η ταξική σύγκρουση απογυμνωμένη από το κοινωνικό της περιεχόμενο, γίνεται πεδίο κίβδηλων αντιθέσεων, κατευθύνοντας ή/και στρέφοντας τη λαϊκή δυσαρέσκεια προς κατασκευασμένους εχθρούς και, συγχρόνως, συγκαλύπτοντας τις σχέσεις εκμετάλλευσης.

Επομένως η ακροδεξιά αναπτύσσεται αφενός σε περιόδους βαθιάς κρίσης του καπιταλισμού, αφετέρου όταν η αντίθεση ανάμεσα στην εργασία και το κεφάλαιο αποκρύπτεται ή/και αποσιωπάται από τις αστικές κυβερνήσεις, συγκυβερνήσεις και τις βολικές αντιπολιτευτικές δυνάμεις.

Κι ακόμα: όταν οι αστοί προσπαθούν να εμφυτέψουν στα μυαλά των εργαζομένων το αφήγημα της λεγόμενης «εθνικής ομοψυχίας» και της «εθνικής συνεννόησης».

Όταν η ταξική σύγκρουση εμφανίζεται μέσα από πολιτικές δυνάμεις που συσκοτίζουν ή αποσιωπούν το ταξικό της περιεχόμενο.

Εκεί ακριβώς καραδοκεί ο εκφασισμός, παρουσιάζοντας ως «εθνική συνοχή» και ως «ασφάλεια» αυτό που στην πραγματικότητα είναι ταξική σχέση εκμετάλλευσης.

Εξού και μετατρέπει τους εργαζόμενους σε φορείς μίσους εναντίον άλλων καταπιεζόμενων τάξεων.

Συνολικά η περίπτωση των εκλογών της Σαξονίας-Άνχαλντ στη Γερμανία έχει ευρωπαϊκή σημασία.

Ο εκφασισμός δεν προχωρά μόνο μέσα από την εκλογική ενίσχυση της ακροδεξιάς, αλλά και μέσα από τη σταδιακή κανονικοποίηση του αυταρχισμού, του ρατσισμού και της πολιτικής του αποκλεισμού.

Όσο η καπιταλιστική κρίση βαθαίνει και η ταξική αντίσταση παραμένει αποδυναμωμένη, η ακροδεξιά θα εμφανίζεται ως ψευδής αντισυστημική δύναμη.

Όμως στην πραγματικότητα λειτουργεί ―και θα λειτουργεί― ως μηχανισμός εκτόνωσης και ανακατεύθυνσης της κοινωνικής οργής.

Γι’ αυτό ο αγώνας ενάντια στην ακροδεξιά και στο φασισμό δεν μπορεί να περιοριστεί στην ηθική καταδίκη του.

Όπως έγραφε ο Μπρέχτ «ο φασισμός δεν μπορεί να πολεμηθεί παρά σαν καπιταλισμός στην πιο ωμή και καταπιεστική του μορφή, σαν ο πιο θρασύς κι ο πιο δόλιος καπιταλισμός» ( «Πέντε δυσκολίες για να γράψει κανείς την αλήθεια»)

(Spanish Prisoner, 1939, by Henry Moore)

*

Κώστας Γουλιάμος fb

*

Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.

Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).

Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)

Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας

Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.

2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο

*

Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.

Τον Δεκ. 2023 Το International Research Institute for Economics and Management (IRIEM) θέσπισε ετήσιο «Βραβείου Κ. Γουλιάμου για Διδακτορικό Ερευνητή»

Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο

_______

* * *