Κώστας Γουλιάμος
Το Καθεστώς της «Διπλής Κατοχής»: Από τα Τάγματα Ασφαλείας της Μεσσηνίας στη Βίλα Αριάδνη της Κρήτης
Η περίοδος της απελευθέρωσης της Ελλάδας από τον ναζιστικό άξονα συνοδεύτηκε από ένα ιδιαίτερα αντιφατικό και βαθιά πολιτικό φαινόμενο, το οποίο διατυπώνεται ως καθεστώς της "διπλής κατοχής".
Πρόκειται για τη φάση εκείνη όπου οι αποχωρούντες Γερμανοί ναζί, οι επερχόμενοι Βρετανοί ιμπεριαλιστές και η εγχώρια αστική τάξη ―μαζί με τα ένοπλα τμήματά της, όπως τα Τάγματα Ασφαλείας―, συνέκλιναν σε έναν κοινό, στρατηγικό στόχο: την αναχαίτιση και την τελική εξόντωση των λαϊκών δυνάμεων του #ΕΑΜ-#ΕΛΑΣ.
Το νήμα αυτής της στρατηγικής συνδέει άρρηκτα δύο γεωγραφικά σημεία της νότιας Ελλάδας: τη Μεσσηνία τον Σεπτέμβρη του 1944 και την Κρήτη (Κνωσός) οκτώ μήνες αργότερα-τον Μάη του 1945.
Η βασική επιδίωξη του βρετανικού ιμπεριαλισμού και της ελληνικής άρχουσας τάξης δεν ήταν η άμεση και ολοκληρωτική συντριβή των ναζί.
Απεναντίας, στόχευαν στην παλινόρθωση του μοναρχοφασισμού στο στάδιο της μεταπολεμικής αστικής εξουσίας.
Για να επιτευχθεί αυτό, χρησιμοποιήθηκε ο στρατός των ναζί και οι ντόπιοι συνεργάτες του ως πολιτική και στρατιωτική "γέφυρα".
Οι Γερμανοί ναζί διευκολύνονταν με ανενόχλητη αποχώρηση, ώστε να μην υποστούν απώλειες από τον ΕΛΑΣ.
Ως αντάλλαγμα, είτε παρέδιδαν τον οπλισμό τους, είτε κρατούσαν γεωγραφικές θέσεις-κλειδιά για την προστασία του αστικού κράτους μέχρι να εδραιωθεί η βρετανική στρατιωτική παρουσία.
Κι ενώ λοιπόν η επίσημη εντολή των ναζί για τη γενική σύμπτυξη και υποχώρηση των γερμανικών δυνάμεων από την Ελλάδα δόθηκε στις 26 Αυγούστου 1944, εν τούτοις εννέα μήνες αργότερα ―το βράδυ της 9ης προς 10η Μάη του 1945― υπογράφτηκε στη Βίλα Αριάδνη στην Κνωσό η συμφωνία παράδοσης μεταξύ του Γερμανού υποστράτηγου Μπέντακ και του Βρετανού ταξίαρχου Ντένις.
Η συμφωνία αυτή στην πράξη νομιμοποίησε μια πρωτοφανή κατάσταση: τους ένοπλους ναζί να βρίσκονται στην Υπηρεσία των Αγγλοαμερικανών.
Πραγματικά, οι γερμανικές δυνάμεις στην “Οχυρά Θέση” Χανίων δεν αφοπλίστηκαν αμέσως. Διατήρησαν τον βαρύ οπλισμό τους, αναλαμβάνοντας καθήκοντα “χωροφυλακής” και περιφρούρησης περιοχών, ενώ παρέμειναν στο νησί μέχρι τον Ιούλιο του 1945.
Στόχος της ελεγχόμενης αυτής παράτασης ήταν να αποτραπεί η κατάληψη της εξουσίας από τις δυνάμεις του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ Κρήτης.
Πρόδηλα, ο στρατός των ναζί χρησιμοποιήθηκε ανοιχτά ως στρατιωτικό ανάχωμα, επιτρέποντας παράλληλα στις εγχώριες αντιδραστικές και φασιστικές δυνάμεις, όπως και στους Βρετανούς, να οργανώσουν τις διώξεις, τις συλλήψεις και το κύμα τρομοκρατίας ενάντια στους αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης.
Ένα σχεδόν χρόνο νωρίτερα, τον Σεπτέμβρη του 1944, η Μεσσηνία είχε ζήσει τη δική της εκδοχή αυτού του σχεδιασμού, με πιο άμεσο και αιματηρό τρόπο.
Οι δημοσιεύσεις του αγαπημένου φίλου και σύντροφου Ηλία Μπιτσάνη Ηλίας Μπιτσάνης, όπως και η σχετική βιβλιογραφία είναι άκρως αποκαλυπτικές.
Κατά την αποχώρηση της Βέρμαχτ από την Καλαμάτα και τον Μελιγαλά, εφαρμόστηκε το ίδιο μοτίβο της διευκόλυνσης: η τακτική της οπισθοφυλακής.
Έτσι, οι Γερμανοί αποχώρησαν σχεδόν ανενόχλητοι προς τον Βορρά, αφήνοντας πίσω τους τα Τάγματα Ασφαλείας πάνοπλα με γερμανικά όπλα και εφόδια.
Στο μεταξύ οι ταγματασφαλίτες της Μεσσηνίας, έχοντας την κάλυψη των Βρετανών και της εξόριστης αστικής κυβέρνησης, αρνήθηκαν να παραδώσουν τα όπλα τους.
Ο αντικειμενικός τους σκοπός ήταν να κρατήσουν τις πόλεις και τις υποδομές υπό τον έλεγχό τους, λειτουργώντας ως το εγχώριο υποκατάστατο της γερμανικής κατοχής, μέχρι να καταφθάσουν τα βρετανικά στρατεύματα για να επιβάλουν αφενός τη μοναρχοφασιστική παλινόρθωση, αφετέρου τη νέα, ξένη εξάρτηση.
Η άμεση και δυναμική επέμβαση του ΕΛΑΣ στις μάχες της Καλαμάτας και του Μελιγαλά ανέτρεψε αυτόν το σχεδιασμό στο πεδίο των μαχών.
Συνολικά, η υπογραφή στη Βίλα Αριάδνη όσο και το παρασκήνιο της αποχώρησης των ναζί από τη Μεσσηνία αποδεικνύουν ότι η μετάβαση από τη γερμανική στη βρετανική κυριαρχία δεν ήταν παράγωγο εθνικής απελευθέρωσης, αλλά διπλής κατοχής.
Με άλλα λόγια, μια συντονισμένη επιχείρηση της εγχώριας αστικής τάξης και των Άγγλων συμμάχων της.
Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα από τις διαταγές του Τσόρτσιλ. Ειδικότερα, στις 29 Αυγούστου 1944, καθώς οι Γερμανοί προετοίμαζαν την αποχώρησή τους από την Πελοπόννησο και τη Στερεά Ελλάδα, ο Τσόρτσιλ έστειλε ένα καθοριστικό τηλεγράφημα προς τον υπουργό Εξωτερικών του, Άντονι Ήντεν, και τους στρατιωτικούς διοικητές.
Στο έγγραφο αυτό ανέφερε: είναι εξαιρετικά σημαντικό να προλάβουμε τους κομμουνιστές... Πρέπει να είμαστε έτοιμοι να εισβάλουμε στην Αθήνα με στρατεύματα την ώρα που οι Γερμανοί θα αποχωρούν, ή και πριν ακόμα φύγουν, αν αυτό είναι απαραίτητο, για να εξασφαλίσουμε την τήρηση της τάξης και την αποκατάσταση της νόμιμης κυβέρνησης.
Και ακόμα, το διαβόητο τηλεγράφημα του Τσόρτσιλ προς τον Σκόμπι (5 του Δεκέμβρη 1944), έγραφε: Είστε υπεύθυνος για την τήρηση της τάξεως στην Αθήνα και πρέπει να εξουδετερώσετε ή να καταστρέψετε όλες τις μπάντες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ που πλησιάζουν στην πόλη... Μη διστάζετε να ενεργείτε σαν να βρίσκεστε σε μια κατακτημένη πόλη όπου έχει ξεσπάσει τοπική εξέγερση.
(Φωτό: Καλαματα, Χρήστου Αλειφέρη --η Κηδεία των 12 ανταρτών, 10 Σεπτεμβρίου 1944)
*
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
_______
* * *
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.