Κώστας Γουλιάμος
Ψηφιακό σκηνικό ιδιοτέλειας
Καταγράφω μια τουλάχιστον παράδοξη μορφή δημόσιας παρουσίας στην εποχή των (αντι)κοινωνικών δικτύων: ένα μεγάλο μέρος του κόσμου των γραμμάτων και των τεχνών αναλώνεται στο να μιλά αδιάκοπα μόνο για τα δικά του ποιήματα, βιβλία και επιτεύγματα. Ταυτόχρονα σιωπά σχεδόν ολοκληρωτικά για όσα συμβαίνουν γύρω του.
Η στάση αυτή θυμίζει —τηρουμένων των αναλογιών— τον Ντόριαν Γκρέυ του Όσκαρ Ουάιλντ, όπου η εικόνα του εαυτού αποκτά σταδιακά μεγαλύτερη σημασία από την ίδια την πραγματικότητα.
Ψυχολογικά, μπορεί να συνδέεται με την ανάγκη αναγνώρισης και επιβεβαίωσης. Φιλοσοφικά, με τη μετατόπιση από το «είμαι» στο «φαίνομαι».
Η Άρεντ, λογουχάρη, θα μας θύμιζε ότι ο δημόσιος χώρος δεν είναι απλώς σκηνή αυτοπαρουσίασης.
Ο Μπαχτίν θα συμπλήρωνε πως κάθε ουσιαστικός λόγος προϋποθέτει διάλογο.
Ο Ζίμελ θα μιλούσε για ψυχολογική εξάντληση και έλλειμμα γόνιμου βάθους σχέσεων.
Ο δε Μαρξ θα εντόπιζε ένα πολύπτυχο αλλοτρίωσης.
Αυτός λοιπόν ο κόσμος, με το να περιφέρει στο Facebook (και αλλού) μόνο το δικό του έργο, εκκολάπτει —συνειδητά ή ασυνείδητα— ένα ψηφιακό σκηνικό ιδιοτέλειας κι εγωτισμού.
Την ίδια ώρα, με το να παραμένει ηχηρά σιωπηλός απέναντι σε όσα φριχτά συντελούνται γύρω του, μετατρέπεται σε κήρυκα μιας ιδιότυπης φιλαυτίας ή/και ματαιοδοξίας.
Πιστεύω πως δεν είναι απαραίτητα κακό να μιλά κάποιος για το έργο του. Γίνεται όμως πνευματικά και κοινωνικά φτωχός όταν ολόκληρος ο κόσμος του περιορίζεται στην αυτοπροβολή του έργου του.
Δεν πρόκειται ασφαλώς για απαίτηση να μετατραπεί κάθε ποιητής, καλλιτέχνης ή μυθιστοριογράφος σε πολιτικό σχολιαστή ούτε κάθε άνθρωπος των γραμμάτων σε κοινωνικό ακτιβιστή. Η σιωπή είναι δικαίωμα. Όμως και η δημόσια αυτοπροβολή είναι επιλογή και, ως τέτοια, αποκαλύπτει πολλά για τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε τη σχέση μας με την κοινωνία.
Ο,τι συμβαίνει δεν είναι εντελώς άσχετο με τη λειτουργία των μέσων (αντι)κοινωνικής δικτύωσης. Η ψηφιακή δημόσια σφαίρα συχνά μετατρέπει την κοινωνική παρουσία σε διαχείριση προσωπικής εικόνας. Έτσι εμπεδώνεται ο ναρκισσισμός.
Για τον Μ-Τ Χάν, ο νάρκισσος... πνίγεται στην απεριόριστη οικειότητα του με τον εαυτό του.
Προεκτείνοντας, σημειώνω πώς ο κόσμος των γραμμάτων και τεχνών δεν χρειάζεται να έχει πάντοτε απαντήσεις.
Εφόσον όμως επιλέγει να καταλαμβάνει δημόσιο χώρο και λόγο, ας διατυπώσει τουλάχιστον ερωτήματα για την εποχή του.
Εξάλλου η ποίηση, η λογοτεχνία και η τέχνη δεν γεννιούνται σε κοινωνικό και ιστορικό κενό. Γεννιούνται μέσα σε συγκεκριμένες συνθήκες. Μέσα σε κοινωνίες με αντιφάσεις. Με ανισότητες, αγώνες, συγκρούσεις, φόβους, προσδοκίες, γενοκτονίες, σοβινισμούς, ρατσισμούς, πολέμους και αδιέξοδα. Μέσα σε κοινωνίες με συσσωρευμένα φετίχ. Όπου σχεδόν τα πάντα παραδίδονται στις χυδαίες επιταγές του φαντασμαγορικού, της επικοινωνιακής υπερέκθεσης, των αγοραίων προτύπων της υπερθέασης. Όλο αυτό το φαινόμενο που επιτείνει την παντοειδή μορφή του kitsch.
Πρόδηλα στην εποχή μας κανονικοποιείται η τυραννία της εγωτικής υπερέκθεσης. Γινόμαστε μάρτυρες ενός ανησυχητικού, όσο κι' επικίνδυνου φαινομένου: της κανονικοποίησης της τυραννίας του ναρκισσισμού.
Συμπερασματικά, ο πολιτισμός που κοιτάζει αδιάκοπα τον καθρέφτη κινδυνεύει να γίνει πολιτισμός του ναρκισσισμού. Κινδυνεύει να μετατραπεί σε κουλτούρα κλασαυχενισμού.
*
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
_______
* * *
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.