Κώστας ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ (*)
DEUTSCHE BANK: Από τη ναζιστική πολεμική οικονομία στην ευρωΝΑΤΟική εξοπλιστική στρατηγική
Η πρόσφατη διεθνής δημοσιογραφική έρευνα «Inside Deutsche Bank» που δημοσιοποιήθηκε από τους «Financial Times», επαναφέρει στο προσκήνιο ένα ζήτημα πολιτικής οικονομίας: Τη σχέση ανάμεσα στη συγκέντρωση του χρηματιστικού κεφαλαίου, την πολιτική εξουσία και τους μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου.
Στα 15 εκατομμύρια εσωτερικών εγγράφων, ηλεκτρονικών μηνυμάτων και εταιρικών αρχείων αποτυπώνονται σοβαρές δυσλειτουργίες στους μηχανισμούς εσωτερικού ελέγχου, αμφιλεγόμενες επιχειρηματικές πρακτικές, καθώς και περιπτώσεις κατά τις οποίες η κερδοφορία της συστημικής τράπεζας υπερίσχυσε των κανονιστικών της υποχρεώσεων.
Όμως, η σημασία αυτών των αποκαλύψεων περιορίζεται ή/και ερμηνεύεται από συστημικά δίκτυα μέσα από έναν στενό φακό προσέγγισης, εστιάζοντας είτε στην παραβατική συμπεριφορά συγκεκριμένων τραπεζικών στελεχών, είτε στην παράμετρο ατομικών ευθυνών ή/και στην παθογένεια μεμονωμένων πρακτικών.
Η αναγωγή, επομένως, του ζητήματος σε μεμονωμένες πράξεις παραβατικότητας συσκοτίζει την ουσιαστικότερη διάστασή του, καθώς η βαθύτερη διάσταση του φαινομένου παραπέμπει στην ίδια τη δομή του σύγχρονου καπιταλισμού: Οι ισχυροί τραπεζικοί όμιλοι αποτελούν κέντρα συγκέντρωσης οικονομικής ισχύος, κατανομής επενδυτικών πόρων και άσκησης πολιτικής επιρροής.
Όπου η ιστορική εμπειρία αποδεικνύει πως η ισχύς τους δεν περιορίζεται στα θεσμικά όρια της οικονομικής δράσης. Απεναντίας, επεκτείνεται σε εξωθεσμικά πεδία επιρροής, με την ανοχή ή ακόμη και τη σύμπραξη του αστικού κράτους και των πολιτικών του εκπροσώπων.
Η Deutsche Bank κάθε άλλο παρά τυχαία περίπτωση είναι. Από την ίδρυσή της το 1870, συνδέθηκε στενά με τη βιομηχανική ανάπτυξη, τη γερμανική οικονομική επέκταση και τη συγκέντρωση τραπεζικού και βιομηχανικού κεφαλαίου.
Η ιστορική της πορεία επιβεβαιώνει ακριβώς εκείνη τη διαδικασία που διατύπωσε ο Λένιν στο έργο του «Ο ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού»: Δηλαδή, τη διαμόρφωση του χρηματιστικού κεφαλαίου μέσα από τη συγχώνευση και αλληλεξάρτηση τραπεζικού και βιομηχανικού κεφαλαίου, καθώς και την εντεινόμενη διαπλοκή των μονοπωλιακών οικονομικών συμφερόντων με τους κρατικούς μηχανισμούς και τα κέντρα λήψης πολιτικών αποφάσεων.
Ταυτόχρονα, η εμπλοκή της Deutsche Bank με την Deutsche Reichsbank (την κεντρική τράπεζα της Γερμανίας στη ναζιστική περίοδο) καταδεικνύει με ιδιαίτερα σαφή τρόπο ότι το μονοπωλιακό κεφάλαιο προσαρμόζεται στις ανάγκες του ναζισμού και φασισμού, όταν διακυβεύονται τα συμφέροντα της συσσώρευσης.
Η συμμετοχή λόγου χάρη της Deutsche Bank στην οικονομική «Αριοποίηση» εβραϊκών επιχειρήσεων και στη χρηματοδότηση κατασκευαστικών εταιρειών που δραστηριοποιούνταν στο Αουσβιτς συνιστούν απόδειξη της ευρύτερης σύμπλεξης του γερμανικού χρηματιστικού κεφαλαίου με το ναζιστικό κράτος.
Στο πλαίσιο αυτής της σύμπλεξης, τα τραπεζικά και βιομηχανικά μονοπώλια συνέβαλαν ενεργά στην οικονομική εδραίωση, την πολεμική προετοιμασία και την ιμπεριαλιστική επέκταση της ναζιστικής Γερμανίας.
Η σύμπλεξη αυτή αποκτά ακόμη πιο αποκαλυπτικό χαρακτήρα, όταν εξεταστεί υπό το πρίσμα της συνολικής οικονομικής πολιτικής του ναζιστικού καθεστώτος, που συμπεριέλαβε τη συστηματική απαλλοτρίωση περιουσιών Εβραίων, κομμουνιστών και Ρομά.
Ειδικότερα, στις 26 Μαΐου 1933 θεσπίστηκε ο νόμος για την κατάσχεση της κομμουνιστικής περιουσίας.
Ήταν μάλιστα από τους πρώτους νόμους του ναζιστικού καθεστώτος για την οικονομική και πολιτική εξόντωση των κομμουνιστών.
Η Deutsche Reichsbank αποτέλεσε βασικό χρηματοπιστωτικό μηχανισμό στη διαχείριση κατασχεμένων περιουσιακών στοιχείων, ενώ η Deutsche Bank είχε τεκμηριωμένη εμπλοκή στη διακίνηση λεηλατημένου υλικού.
Συνολικά, το χρηματοπιστωτικό σύστημα εντάχθηκε στον μηχανισμό οικονομικής εκμετάλλευσης που το ναζιστικό καθεστώς έθεσε για λόγους πολιτικής, ιδεολογικής και φυλετικής εξόντωσης.
Καθοριστική, ωστόσο, είναι και η διεθνής διάσταση της υπόθεσης, καθώς η οικονομική λειτουργία του ναζιστικού καθεστώτος είχε ενταχθεί σ' ένα ευρύτερο πλέγμα διασυνοριακών χρηματοπιστωτικών σχέσεων.
Η Deutsche Bank, ως ιδιωτική τράπεζα, και η Deutsche Reichsbank, ως κεντρική τράπεζα, εντάσσονταν στην ευρύτερη διεθνή χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική της εποχής.
Η λειτουργία τους δεν περιοριζόταν στις διμερείς σχέσεις μεταξύ εθνικών τραπεζικών ιδρυμάτων, αλλά επεκτεινόταν και σε θεσμούς διεθνούς χρηματοπιστωτικής συνεργασίας.
Μάλιστα, ιδιαίτερη θέση κατείχε η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών (BIS), ως θεσμικός μηχανισμός διασύνδεσης μεταξύ των κεντρικών τραπεζών διαφόρων χωρών.
Στο πλαίσιο αυτό, η Deutsche Reichsbank διατηρούσε χρηματοπιστωτικές συναλλαγές με την Ελβετική Εθνική Τράπεζα.
Ταυτόχρονα, η Τράπεζα της Αγγλίας, η Federal Reserve Bank της Νέας Υόρκης και η Banque de France είχαν θεσμικές σχέσεις με την BIS.
Η τελευταία συνέχισε να εξυπηρετεί συναλλαγές της Deutsche Reichsbank και να εισπράττει πληρωμές τόκων σε χρυσό, ακόμη και κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Χαρακτηριστικό είναι το επεισόδιο του Μάρτη του 1939, όταν η BIS πραγματοποίησε μεταφορά τσεχοσλοβακικών αποθεμάτων χρυσού από λογαριασμό στην Τράπεζα της Αγγλίας σε λογαριασμό της Reichsbank, μετά τη γερμανική κατάληψη της Πράγας.
Μεταπολεμικές έρευνες διαπίστωσαν επίσης ότι η BIS έλαβε 3,7 τόνους χρυσού που είχαν λεηλατηθεί από τις κεντρικές τράπεζες του Βελγίου και της Ολλανδίας.
Αντίστοιχα, η Ελβετική Εθνική Τράπεζα αγόρασε σημαντικές ποσότητες χρυσού από την Deutsche Reichsbank, μέρος των οποίων προερχόταν από λεηλατημένα αποθέματα.
Τα στοιχεία αυτά σηματοδοτούν την έκταση και τη λειτουργία του διεθνούς χρηματοπιστωτικού δικτύου μέσα στο οποίο διακινούνταν πόροι του ναζιστικού κράτους.
Το γεγονός ότι χρηματοπιστωτικοί θεσμοί χωρών που βρέθηκαν σε πόλεμο με τη Γερμανία διατηρούσαν, άμεσα ή μέσω της BIS, σχέσεις και συναλλαγές με το γερμανικό νομισματικό σύστημα, αναδεικνύει τις ενδοκαπιταλιστικές αντιφάσεις.
Εδώ ακριβώς αναδεικνύεται και ο ρόλος της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS).
Ιδρύθηκε το 1930 με έδρα τη Βασιλεία κι έκτοτε αποτελεί κεντρικό θεσμό του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Η διατήρηση συναλλαγών με τη Deutsche Reichsbank, καθώς και η αποδοχή και διαχείριση χρυσού από τις ναζιστικές λεηλασίες, ανέδειξαν τον ρόλο της στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής διασύνδεσης του Γ' Ράιχ.
Σήμερα, η BIS συντονίζει τη συνεργασία των κεντρικών τραπεζών, παρέχοντας υπηρεσίες.
Μέσω της Επιτροπής της Βασιλείας διαμορφώνει διεθνή εποπτικά πρότυπα (Basel I, II και III), που αφορούν την κεφαλαιακή επάρκεια, τη ρευστότητα και τη διαχείριση κινδύνων.
Τα πρότυπα αυτά αποκτούν κανονιστική ισχύ μέσω της ενσωμάτωσης και εφαρμογής τους από τις εθνικές και υπερεθνικές εποπτικές αρχές.
Η ενίσχυση της BIS στη μεταπολεμική περίοδο αποτυπώνει τη σημασία που αποδίδουν οι ευρωπαϊκές κεντρικές τράπεζες στη διατήρηση ενός μόνιμου μηχανισμού διεθνούς χρηματοπιστωτικού συντονισμού.
Ωστόσο ο μηχανισμός δεν εξαλείφει τις αντιφάσεις του καπιταλισμού. Απεναντίας, οργανώνει τους όρους συντονισμού και αναπαραγωγής της κυριαρχίας του χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Αναδιάταξη συσχετισμών ισχύος στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα
Η υπόθεση της Deutsche Bank αναδεικνύει ένα βαθύτερο συστημικό πρόβλημα, που δεν μπορεί να περιοριστεί στην αποτυχία των εποπτικών μηχανισμών.
Την ίδια στιγμή, αναδεικνύει τον προσχηματικό χαρακτήρα της θεσμικής θωράκισης, καθότι ένας συστημικός τραπεζικός όμιλος, υπό την εποπτεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας και ενταγμένος στο κανονιστικό πλαίσιο της BIS, εμφανίζει σοβαρές αδυναμίες ελέγχου, διακυβέρνησης και διαφάνειας.
Η συγκεκριμένη περίπτωση συμπυκνώνει τη δομική αντίφαση του καπιταλισμού: την υπαγωγή των θεσμών στην πολιτική της κερδοφορίας, όπως και τη συνύπαρξη μονοπωλιακής συνεργασίας.
Η αντίφαση αυτή αποτυπώνεται έμπρακτα στη σύμπλεξη του χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου με την οικονομία πολέμου.
Μάλιστα, αποκτά συγκεκριμένη θεσμική έκφραση μέσω της Deutsche Bank, καθώς συνδέει την όλη ευρωΝΑΤΟική εξοπλιστική στρατηγική με το τραπεζικό κεφάλαιο, τη στρατιωτική βιομηχανία και την επέκταση των κρατικών πολεμικών δαπανών.
Ενδεικτική της εξέλιξης αυτής είναι η κατά 40% αύξηση των εγκεκριμένων ορίων έκθεσης της Deutsche Bank στην πολεμική βιομηχανία, που συνοδεύεται από δύο σημαντικές χρηματοδοτικές συμφωνίες με την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων.
Η πρώτη, ύψους 500 εκατ. ευρώ, αφορά διαστημικές υποδομές «διπλής χρήσης»1, ενώ η δεύτερη, ισόποση, αφορά στην «Αμυνα και Ασφάλεια» και υπογράφηκε το 2025.
Η χρηματοπιστωτική διασύνδεση εντάσσεται στη γενικότερη αναδιάταξη της ευρωπαϊκής οικονομίας πολέμου.
Άλλωστε, οι πολεμικές δαπάνες των ευρωπαϊκών χωρών του ΝΑΤΟ αναμένεται να υπερτριπλασιαστούν κατά την επόμενη δεκαετία, από περίπου 510 δισεκατομμύρια ευρώ το 2025 σε περισσότερα από 1,6 τρισεκατομμύρια ευρώ έως το 2035. Εξού και η εμπλοκή της Deutsche Bank στη χρηματοδότηση του ομίλου πολεμικής βιομηχανίας «Czechoslovak Group».
Συνολικά, η υπόθεση της Deutsche Bank σηματοδοτεί τις δομικές αντιφάσεις που διατρέχουν το διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Το γερμανικό τραπεζικό κεφάλαιο, παρά την ένταξή του στην ευρωατλαντική οικονομική και πολιτική αρχιτεκτονική, διατηρεί σχέσεις με ρωσικά επιχειρηματικά και ενεργειακά συμφέροντα.
Ταυτόχρονα, συμμετέχει στη χρηματοπιστωτική στήριξη στρατιωτικο-βιομηχανικών ομίλων, όπως στην ευρωΝΑΤΟική εξοπλιστική παραγωγή.
Οι αντιφάσεις αυτές εκφράζουν τον ανταγωνισμό διαφορετικών μερίδων του μονοπωλιακού κεφαλαίου.
Ειδικότερα, η διεθνής χρηματοπιστωτική δραστηριότητα της τράπεζας συνδέεται με την εξαγωγή κεφαλαίου, την οποία ο Λένιν αναδεικνύει ως θεμελιώδες γνώρισμα του ιμπεριαλισμού2: Έναν μηχανισμό οικονομικής διείσδυσης για διεκδίκηση αγορών και σφαιρών επιρροής. Όπου αλληλοσυμπλεκόμενα χρηματοπιστωτικά μονοπώλια συνεργάζονται όταν εξυπηρετούνται τα κοινά τους συμφέροντα και ανταγωνίζονται όταν διακυβεύεται ο έλεγχος αγορών, πηγών Ενέργειας, κεφαλαίων και γεωπολιτικών σφαιρών επιρροής.
Διόλου τυχαίο πως η Deutsche Bank σε ανάλυσή της3 επισημαίνει ότι οι γεωπολιτικές μεταβολές δημιουργούν νέες δυνατότητες για επενδύσεις στον Περσικό Κόλπο, στη Νοτιοανατολική Ασία, στα δίκτυα μεταφορών, στις υποδομές, στην ψηφιακή οικονομία και στις νέες αλυσίδες εφοδιασμού.
Στη συνολική τους διάσταση, οι εξελίξεις αντανακλούν την όξυνση των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών και την αναδιάταξη των συσχετισμών ισχύος στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Ήδη αποτυπώνεται μεταβολή της θέσης του αμερικανικού δολαρίου ως παγκόσμιου αποθεματικού νομίσματος.
Ενδεικτικά, το μερίδιό του στα παγκόσμια συναλλαγματικά αποθέματα διαμορφώθηκε στο 56,7% το 2026 από 65% που ήταν το 2006. Γεγονός που λειτουργεί και ως επιταχυντικός παράγοντας των εξοπλισμών και της οικονομίας πολέμου ευρύτερα.
Για τούτο μόνο συμπτωματικό δεν μπορεί να είναι το γεγονός πως τον ίδιο μήνα που εκδόθηκε από την ΕΕ η «Λευκή Βίβλος» (Μάρτης 2025), η Deutsche Bank συγκρότησε ειδική ομάδα εργασίας αποκλειστικά για τον τομέα της πολεμικής βιομηχανίας και των υποδομών «διπλής χρήσης».
Το ΚΚΕ έχει προειδοποιήσει έγκαιρα για την εντατικοποίηση των προετοιμασιών ενόψει νέων ιμπεριαλιστικών πολεμικών αναμετρήσεων.
Ταυτόχρονα, η Ευρωκοινοβουλευτική Ομάδα του ΚΚΕ έχει τονίσει πως η ΕΕ ―πατώντας στις αντιδραστικές, αντιλαϊκές εκθέσεις Ντράγκι, Λέτα, Νιινίστο― δημιούργησε τη «Λευκή Βίβλο» ως πολεμικό εγχειρίδιο για το μαύρο μέλλον που ετοιμάζουν στους λαούς.
Παραπομπές:
1. EIB (2026): EIB and Deutsche Bank launch 560 million euro partnership to power Europe's space businesses. https://www.eib.org/en/press/all/2026-369-eib-and-deutsche-bank-launch-eur560-million-partnership-to-power-europes-space-businesses
2. Β. Ι. Λένιν (1980): «Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού», «Άπαντα», τόμος 27, τα κεφάλαια II, III, IV, V, VI-σελ. 332 -391, εκδ. «Σύγχρονη Εποχή».
3. Δ.Μ. (2026): Ο πόλεμος ...«ούριος άνεμος» κερδών και «επενδυτικών ευκαιριών». «Ριζοσπάστης», 24 Ιούλη 2026, σ. 17.
ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ, 20/11/2026
(*) Κώστας Γουλιάμος
*
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
_______
Κώστας ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ
Τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης του
Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου

Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.