Δεκέμβρης 1944 (17)

Ο Φιντέλ θα ζει παντοτινά. Ο Φιντέλ είναι αθάνατος

Έφοδος στις Μονκάδες τ’ Ουρανού!: Fidel vivirá para siempre! Fidel es inmortal! - Ο Φιντέλ θα ζει παντοτινά! Ο Φιντέλ είναι αθάνατος!
Φιντέλ: Ένα σύγγραμμα περί ηθικής και δυο μεγάλα αρχίδια στην υπηρεσία της ανθρωπότητας (Ντανιέλ Τσαβαρία)
* Φιντέλ: Αυτός που τους σκλάβους ανύψωσε στην κορφή της μυρτιάς και της δάφνης
* Πάμπλο Νερούδα: Φιντέλ, Φιντέλ, οι λαοί σ’ ευγνωμονούνε * Νικολάς Γκιγιέν: Φιντέλ, καλημέρα! (3 ποιήματα)
* Ντανιέλ Τσαβαρία: Η Μεγάλη Κουβανική Επανάσταση και τα Ουτοπικά Αρχίδια του Φιντέλ * Ντανιέλ Τσαβαρία: Ο ενεργειακός βαμπιρισμός του Φιντέλ * Ραούλ Τόρες: Καλπάζοντας με τον Φιντέλ − Τραγούδι μεταφρασμένο - Video * Χουάν Χέλμαν: Φιντέλ, το άλογο (video)


Κάρλος Πουέμπλα - Τρία τραγούδια μεταφρασμένα που συνάδουν με τη μελωδία:
* Και τους πρόφτασε ο Φιντέλ (Y en eso llego Fidel) − 4 Video − Aπαγγελία Νερούδα * Δεν έχεις πεθάνει Καμίλο (Canto A Camilo) * Ως τη νίκη Κομαντάντε (Hasta siempre Comandante)
* Τα φρούρια του ιμπεριαλισμού δεν είναι απόρθητα: Μικρή ιστορική αναδρομή στη νικηφόρα Κουβανική Επανάσταση και μέχρι τις μέρες μας ‒ Με αφορμή τα 88α γενέθλια του Φιντέλ ‒ Εκλογικό σύστημα & Εκλογές - Ασφάλεια - Εκπαίδευση - Υγεία (88 ΦΩΤΟ) * Φιντέλ
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ρεταμάρ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Ρεταμάρ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Σάββατο 18 Απριλίου 2026

Studio new star art cinema 🇨🇺 Κούβα: Μια Πατρίδα για όλον τον κόσμο 🇨🇺 17 Απρίλη 2026 🇨🇺 Επέτειος εισβολής ΣΤΟΝ ΚΟΛΠΟ ΤΩΝ ΧΟΙΡΩΝ, 17/04/61 🇨🇺 Ομιλία του Μπάμπη Ζαφειράτου

Μπάμπης Ζαφειράτος

15-19 Απρίλη 1961: 3 ποιήματα για το Έπος της Πλάγια Χιρόν

Η ομιλία του Πρέσβη στην εκδήλωση

15 Απρίλη του 1961. Το προανάκρουσμα για την εισβολή μισθοφόρων στον Κόλπο των Χοίρων.

Αεροσκάφη με ψεύτικα διακριτικά της Πολεμικής Αεροπορίας της Κούβας (κάποια και με διακριτικά άλλων καπιταλιστικών χωρών) διεξάγουν επιδρομές στη βάση του Σαν Αντόνιο δε λος Βάνιος (Επαρχία της Αρτεμίσα, 26 χιλ. νότια της Αβάνας), στο αεροδρόμιο Αντόνιο Μασέο (Antonio Maceo), στην πόλη Σαντιάγο δε Κούβα (νότια της Κούβας, δυτικά του Γουαντάναμο) και στο αεροδρόμιο Σιουδάδ Λιμπερτάδ (Ciudad Libertad, 9 χιλ. βορειοδυτικά της Αβάνας).

Ο Εδουάρδο Γαρσία Δελγάδο, ένα 25χρονο παλληκάρι ενταγμένο στην Εθνική Επαναστατική Πολιτοφυλακή και μέλος των στρατευμάτων της Αεράμυνας, όπου εκτός από οπλίτης υπηρετεί και σαν εκπαιδευτής στο αεροδρόμιο Σιουδάδ Λιμπερτάδ, τραυματίζεται από θραύσματα στο χέρι και στο λαιμό.

Αιμόφυρτος βρίσκει τη δύναμη με το γόνιμο αίμα του, να εγγράψει πάνω στην πόρτα του θαλάμου, αλλά και στην ιστορία, τη βαθιά πίστη πως οι Κουβανοί, όταν και όποτε χρειαστεί, είναι ικανοί να δώσουνε και τη ζωή τους για την Επανάσταση.

Και ο Νικολάς Γκιγιέν υμνεί αυτό το παλληκάρι, χαρίζοντάς του τη δεύτερη αθανασία του.

 

Νικολάς Γκιγιέν

(1902-1989)

Το Γόνιμο Αίμα

Στον Εδουάρδο Γαρσία, πολιτοφύλακα, που
πεθαίνοντας, χτυπημένος από τα αεροπορικά
πυρά των γιάνκηδων, τον Απρίλη του 1961,
έγραψε με το αίμα του το όνομα του
Fidel.

 

Για τον στρατιώτη που έπεσε στη μάχη
και με το αίμα του
FIDEL στην πόρτα γράφει,
μην πεις πως πήγε στράφι:
τούτο το αίμα σύμβολο είναι της Πατρίδας πως υπάρχει.

Δευτέρα 9 Ιουνίου 2025

Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ (9.6.1930 - 20.7.2019): 2 ποιήματα | Μετάφραση: Μπάμπης Ζαφειράτος / Μποτίλια Στον Άνεμο


Roberto Fernández Retamar

Αβάνα, 9 Ιουν. 1930 – 20 Ιουλ. 2019

 

*

Δύο ποιήματα

Μετάφραση – Σημειώσεις

Μπάμπης Ζαφειράτος – Μποτίλια Στον Άνεμο

 

*

  

Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ

Κασαμπλάνκα

 

 

Ένα πάρκο είν’ η καρδιά της με σκιές τρυφερές
Και τριγύρω της κάτι αρχαία μπαλκόνια πετάνε
Στο τραγούδι του σίδερου στων πουλιών τις στροφές
Τα μάτια πιστεύουνε πως είναι καρδιές που περνάνε.

 

Τη φλερτάρουν τα μπάρκα όπως μια μακρινή πολιτεία.
Βρίσκεται πλάι στο κύμα⸱ κι απ’ τον καιρό φαγωμένες
Οι αποβάθρες οι ξύλινες, ήρεμη αργή συνοδεία,
Κινάνε και πίσω απ’ τ’ αστέρια θα βρεθούν γκρεμισμένες.

Σάββατο 20 Ιουλίου 2024

Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ (9.6.1930 – 20.7.2019): 5 ποιήματα | Μετάφραση - Σημειώσεις: Μπάμπης Ζαφειράτος / Μποτίλια Στον Άνεμο

Επέτειος θανάτου μιας εξέχουσας μορφής της Κούβας και της ισπανόφωνης λογοτεχνίας.

Roberto Fernández Retamar

Αβάνα, 9 Ιουν. 1930 – 20 Ιουλ. 2019

*

«5 Ποιήματα»

 

Μετάφραση – Σημειώσεις

Μπάμπης Ζαφειράτος – Μποτίλια Στον Άνεμο
Πρώτη παρουσίαση – δημοσίευση στα Ελληνικά για το BookSitting, 20/7/2024

(Πηγή φωτό: https://revistaelestornudo.com)

 

____________

 

Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ

Μπορείς να γράψεις ένα ποίημα

 

 

Μέσα στην τρύπα της σιωπής
Ή στην εξεγερμένη ανεμελιά των παιδικών μου χρόνων,
Βρήκα ένα δεντρί μοναχικό με ροζ λουλούδι
Που σκόρπαγε στο πεζοδρόμιο τα πλούτη του:
Είχε μιαν άνθινη κορώνα που ετρύπαγε τον πρωινό ουρανό
Κι ήταν σαν χέρι, ήταν σαν
Σκέψη φιλική. Το έκανα δικό μου
Με τέτοια ορμή που μείναμε πιο μόνοι μας ακόμα
Το δέντρο με το άνθος του το ροζ κι ο ενθουσιασμός μου.
Μα ύστερα σκέφτηκα: Θλιμμένος, σχεδόν ουτοπικός
Ήταν αυτός ο πρίγκηπας ως να βρεθώ μπροστά του
Και τα μάτια μου, που μαρτυρούν την τελειότητά του,
Τον κάνουν να ’ναι αληθινός. Κι αυτή η δική μου
Ευτυχία, η μοναδική, μπορεί κι αυτή να είναι ουτοπία,
Σαν δέντρο με ένα άνθος, μα ωστόσο αναγκαίο
Που σπαταλιέται ανάμεσα σε σιωπή κι αντάρα,
Ανύπαρκτο ίσως, χωρίς το μάτι
Που το θωρεί, μες στη χαρά του,
Να το κάνει αληθινό. Και τότε
Μπορείς να γράψεις ένα ποίημα.

 

Μετάφραση: Μπάμπης Ζαφειράτος, 15 Ιουλίου 2024

Δευτέρα 1 Ιανουαρίου 2024

Μπάμπης Ζαφειράτος: Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ, Δυο ποιήματα για την Πατρίδα της Επανάστασης - 65 χρόνια Κούβα

Με αφορμή τα 65 χρόνια της Μεγάλης Κουβανικής Επανάστασης, 1 Γενάρη 1959, 2 αντιπροσωπευτικά ποιήματα μιας από τις σημαντικότερες φωνές της εποχής μας

 


Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ

Από την ποιητική συλλογή

Ναι στην Επανάσταση

Μετάφραση

Μπάμπης Ζαφειράτος / Μποτίλια Στον Άνεμο

Ο Ρεταμάρ με τον Φιντέλ και δεξιά ο Γαβριέλ Γαρσία Μάρκες. (Foto: La Ventana / Casa de las Américas)

ΠΑΤΡΙΔΑ

 

Τώρα ξέρω· δεν είσαι η νύχτα· είσαι
Μια άκαμπτη και καθημερνή βεβαιότητα
Είσαι η αγανάχτηση, είσαι ο θυμός
Που μας ορθώνουν απέναντι στον εχθρό.
Είσαι η γλώσσα για να καταλάβουμε
Πολλούς ανθρώπους που μεγαλώσανε μέσα στο φως σου.
Είσαι η γη η αληθινή, ο αέρας
Που τον ζητάει πάντα το στήθος για ν’ αναπνεύσει.
Είσαι η ζωή που ήτανε χτες η υπόσχεση
Των βυθισμένων στα σπλάχνα σου νεκρών.
Είσαι ο τόπος της μύχιας αγάπης,
Της χαράς και του θάρρους και
Της επιτακτικής προσμονής για το θάνατο.
Είσαι ο λόγος της ύπαρξής μας,
Είσαι η πέτρα που πάνω της ξέρουμε πως είμαστε εμείς,
Είσαι η όμορφη, είσαι η τεράστια κάσα
Που μέσα της θα διαλυθούνε τα κόκκαλά μας
Για να συνεχίσει να πλάθεται η μορφή σου.


Μετάφραση: Μπάμπης Ζαφειράτος, Δεκ. 2021

 

 

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΜΑΣ, ΑΓΑΠΗ ΜΑΣ

 

Τον πρώτο χρόνο μετά το θάμπος και τη σιγουριά της πατρίδας,
Ξέραμε κιόλας πως οι σβησμένες φωτιές πάνω στη Σιέρα
Θα ανάβανε πάλι για να κρατήσουνε το νησί ζεστό
Όπως το είχαμε ονειρευτεί, όπως το είχαμε κατακτήσει.
Ο δεύτερος χρόνος μάς βρήκε με το όπλο στο χέρι, ευτυχισμένους
Γιατί μπορούσαμε να μοιραστούμε τον κίνδυνο και τη δόξα
Που μόλις χτες είχανε μοιραστεί άλλοι καλύτεροι από μας,
Αυτοί με τη γενειάδα και την ελπίδα, στη μέση της θεοσκότεινης νύχτας.
Τον τρίτο χρόνο είχαμε γίνει πλουσιότεροι με μια μεγάλη νίκη
Γεμάτοι με περισσότερα γράμματα, περισσότερα όπλα και
πιο αποφασιστικοί.

Τον τέταρτο χρόνο, Επανάστασή μας, αγάπη μας,
Έχουμε κιόλας πεθάνει κι έχουμε ξαναγεννηθεί χιλιάδες φορές,
Και τώρα πια με βεβαιότητα το ξέρουμε πως είσαι αθάνατη, πως είσαι όμορφη και δυνατή
Σαν τ’ αστέρια. Κι ακόμα καλύτερα: σαν τον λαό
Που σε γέννησε και τον γέννησες,
Επανάστασή μας, αγάπη μας.


Μετάφραση: Μπάμπης Ζαφειράτος, Δεκ. 2021

 

Μετάφραση: Μπάμπης Ζαφειράτος, Δεκ. 2021

(Ισπανικό κείμενο κάτω)

 Περισσότερα για τον ποιητή με σημειώσεις και το ισπανικό κείμενο δες από Μποτίλια Στον Άνεμο:

Μπάμπης Ζαφειράτος: Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ, Επανάστασή μας, αγάπη μας - 5 ποιήματα για την Ανακτημένη Νήσο


Σάββατο 23 Σεπτεμβρίου 2023

Μπάμπης Ζαφειράτος: Ο Πάμπλο Νερούδα (12.7.1904 - 23.9.1973) του Τσε Γκεβάρα (14.6.1928 - 9.10.1967) — Το Farewell, ο Ρεταμάρ και ένα Σονέτο του Έρωτα

Πάμπλο Νερούδα - Ρικάρδο Ελιέσερ Νεφταλί Ρέγιες Μπασοάλτο
(Pablo Neruda - Ricardo Eliécer Neftalí Reyes Basoalto)
Παράλ, Χιλή, 12 Ιουλίου 1904 - Σαντιάγο, Χιλή, 23 Σεπτεμβρίου 1973
Σχέδιο (2ο από 2 του Νερούδα), Μπάμπης Ζαφειράτος, 23.IX.2016 (Μολύβι, 29 χ 21 εκ.)


Πάμπλο Νερούδα

 

Farewell, ένα ακόμη από τα 69 ποιήματα που είχε μαζί του ο Τσε στην προσωπική χειρόγραφη ανθολογία του και ένα Σονέτο του Έρωτα


Μετάφραση – Σημειώσεις
Μπάμπης Ζαφειράτος – Μποτίλια Στον Άνεμο

Πρώτη δημοσίευση, 23/9/2023


Ο Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ αφηγείται πως όταν ο Τσε θα έφευγε για το Κονγκό, πήγε στο Υπουργείο Βιομηχανίας για να πάρει μια ανθολογία ποίησης που του είχε δανείσει. Και πριν του την επιστρέψει, αντέγραψε ένα σημαδιακό για την αναχώρησή του ποίημα του Νερούδα, Να τι γράφει:

Τότε που πήγα να τον δω υπήρχανε δύο λόγοι: ο φανερός, για να του ζητήσω μια ισπανική ποιητική ανθολογία του Ονίς [Antología de la poesía Española e Hispanoamericana (1882-1932), του Federico de Onís (1885-1966)], ένα δυσεύρετο βιβλίο που δεν ήθελα να χάσω και του το είχα δανείσει για να το διαβάσει, κατά τη διάρκεια εκείνου του ταξιδιού [στο αεροπλάνο που έφερνε τον Τσε στην Κούβα από την Πράγα, παραμονές της θεαματικής αναχώρησής του από το Νησί]. Ο Τσε δεν μπόρεσε να μου το επιστρέψει όταν φτάσαμε στο αεροδρόμιο, όπου φυσικά τον περίμεναν ο Φιντέλ, ο Ντορτικός και άλλοι επαναστάτες ηγέτες. Ο άλλος λόγος ήταν για να διερευνήσω τη δυνατότητα να συνεργαστώ μαζί του. «Αλλά σε τι; —αναρωτιόμουν— εγώ δεν είμαι τεχνολόγος. Για βιβλία, ίσως...». Από την άλλη, δεν με παραξένεψε που ο Τσε θα έφευγε για κάποια επίσημη αποστολή στο Βιετνάμ (δεν ξέρω ακριβώς γιατί το σκέφτηκα αυτό) και θα ήθελα να πάω μαζί του. Είχαμε μιλήσει για το πόσο σημαντικό ήταν σε αυτές οι αντιπροσωπείες να περιλαμβάνονται και συγγραφείς.

Παρασκευή 9 Ιουνίου 2023

Μπάμπης Ζαφειράτος: Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ (9.6.1930 – 20.7.2019), Ένα ποίημα για τον Λόρκα (5.6.1898 – 19.8.1936)


Στην αγκαλιά μου θα σε σφίξω, συγκινημένος πιο πολύ,
Μέσα σ’ αυτόν τον άνεμο που εσύ μας έμαθες να τον ονοματίζουμε
Με ονόματα βγαλμένα από τις τσέπες σου,
Κι ας ήσουν κιόλας πεθαμένος.

 

 Μετάφραση
Μπάμπης Ζαφειράτος / Μποτίλια Στον Άνεμο

Πρώτη δημοσίευση, Κατιούσα, 9/6/2023

 

 

Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ

(Roberto Fernández Retamar)
Αβάνα, 9 Ιουν. 1930 – 20 Ιουλ. 2019).

Ποιητής, δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας, με περί τις τριάντα ποιητικές συλλογές και πλήθος δοκιμίων. Μια από τις σημαντικότερες φωνές της εποχής μας. Από τους πρώτους στενούς συνεργάτες του Τσε και του Φιντέλ, κεντρική φιγούρα στην πολιτιστική και πολιτική ζωή της Κούβας, υπογράφει, μεταξύ άλλων, και την Εισαγωγή στο βιβλίο του Τσε, Ανταρτοπόλεμος. Το 1965 άρχισε να διευθύνει την Επιθεώρηση Casa, του σημαντικότερου για ολόκληρη τη Λατινική Αμερική ιδρύματος της Κούβας, Casa de Las Américas, όπου από το 1986 μέχρι το θάνατό του κατείχε τη θέση του Προέδρου. Σπούδασε φιλοσοφία και λογοτεχνία στην Αβάνα, στο Παρίσι και στο Λονδίνο. Δίδαξε για κάποια χρόνια στο Πανεπιστήμιο Yale των ΗΠΑ. Κατείχε την έδρα Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Alma Mater της Αβάνας. Μετά την Επανάσταση υπηρέτησε στο Διπλωματικό Σώμα. Έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά, Γαλλικά, Ρωσικά, Ιταλικά κ.λπ.

Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ. © Archivo Fotográfico de la Casa de las Américas / Abel Carmenate. (Πηγή: https://www.unesco.org).

 


 

Federico García Lorca – Φεδερίκο Γαρθία Λόρκα

(Federico del Sagrado Corazón de Jesús García Lorca)
Γεννήθηκε στις 5 Ιουνίου 1898, στην πόλη Φουέντε Βακέρος της επαρχίας Γρανάδας.
Δολοφονήθηκε από τους φασίστες της Ισπανικής Χωροφυλακής του Φράνκο, στις 19 Αυγούστου 1936, μεταξύ Βιθνάρ και Αλφακάρ, λίγο έξω από τη Γρανάδα.

Φεδερίκο Γαρθία Λόρκα, 5.6.1898 – 19.8.1936. (Πηγή φωτό: https://thegreyparade.wordpress.com).

 

 

Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ

Επανορθώνοντας Για Τον Φεδερίκο

 

Σε ένα ποίημα (μάλλον κακό εδώ που τα λέμε) διάβασα μόλις
           και με εντυπωσίασε,
Πως δεν ηχογραφήθηκε η φωνή σου, που τόσα λέγονται γι’ αυτήν
           απ’ όσους σε γνωρίσανε⸱
Πως δεν ηχογραφήθηκε η φωνή σου και πως εκείνοι οι παλαιοί,
Οι πάνω απ’ τα εξήντα που αρχίζουνε να φεύγουνε ένας ένας,
Οι μαγεμένοι συνομήλικοί σου,
Μαζί τους παίρνουνε πεθαίνοντας και σβήνουνε απ’ αυτήν τη γη
           την τελευταία της φωνής σου ανάμνηση.
Σε λίγον καιρό (άλλα τριάντα χρόνια ας πούμε),
Δεν θ’ απομείνει ούτε ψυχή απάνω στον πλανήτη
Που να θυμάται πώς εμίλαγες,
Πώς ετραγούδαγες
Πώς εγέλαγες
Μπορεί ακόμα και πώς έκλαιγες.
Θα ’χει για πάντα η φωνή σου ξεχαστεί.

Κυριακή 9 Ιανουαρίου 2022

Μπάμπης Ζαφειράτος: Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ, Επανάστασή μας, αγάπη μας - 5 ποιήματα για την Ανακτημένη Νήσο


 Με αφορμή τα 63 χρόνια της Μεγάλης Κουβανικής Επανάστασης, 1 Γενάρη 1959, μεταφράζονται 5 αντιπροσωπευτικά ποιήματα μιας από τις σημαντικότερες φωνές της εποχής μας:

Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ (Roberto Fernández Retamar, Αβάνα. 9 Ιουν. 1930 – 20 Ιουλ. 2019). Ποιητής, δοκιμιογράφος, κριτικός λογοτεχνίας, με περί τις τριάντα ποιητικές συλλογές και πλήθος δοκιμίων. Μια από τις σημαντικότερες φωνές της εποχής μας. Από τους πρώτους στενούς συνεργάτες του Τσε και του Φιντέλ, κεντρική φιγούρα στην πολιτιστική και πολιτική ζωή της Κούβας, υπογράφει, μεταξύ άλλων, και την Εισαγωγή στο βιβλίο του Τσε, Ανταρτοπόλεμος. Το 1965 άρχισε να διευθύνει την Επιθεώρηση Casa, του σημαντικότερου για ολόκληρη τη Λατινική Αμερική ιδρύματος της Κούβας, Casa de Las Américas, όπου από το 1986 μέχρι το θάνατό του κατείχε τη θέση του Προέδρου. Σπούδασε φιλοσοφία και λογοτεχνία στην Αβάνα, στο Παρίσι και στο Λονδίνο. Δίδαξε για κάποια χρόνια στο Πανεπιστήμιο Yale των ΗΠΑ. Κατείχε την έδρα Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Alma Mater της Αβάνας. Μετά την Επανάσταση υπηρέτησε στο Διπλωματικό Σώμα. Έχει μεταφραστεί στα Αγγλικά, Γαλλικά, Ρωσικά, Ιταλικά κ.λπ.


Ροβέρτο Φερνάντες Ρεταμάρ

Θα μιλήσει ο Φιντέλ. CUBA. La Havana. 1959. New Year Days, a crowd begins to gather in Govt Plaza. (Burt Glinn-Magnum Photos)

5 ποιήματα για την Ανακτημένη Νήσο

Από την ποιητική συλλογή

Ναι στην Επανάσταση

*

Μετάφραση – Σημειώσεις – Επιμέλεια

Μπάμπης Ζαφειράτος / Μποτίλια Στον Άνεμο

Πρώτη δημοσίευση Κατιούσα, 8/1/2022

*

Ο Ρεταμάρ με τον Φιντέλ και δεξιά ο Γαβριέλ Γαρσία Μάρκες. (Foto: La Ventana / Casa de las Américas)

 Έζησα, δίδαξα και έμαθα σε πολλές χώρες, δημοσίευσα περισσότερα από είκοσι βιβλία, μίλησα με εκατοντάδες ανθρώπους, αλλά τίποτα δεν ήταν τόσο σημαντικό όσο το ότι γνώρισα τον Φιντέλ.

Μου λείπει κάθε μέρα της ζωής μου. Πιστεύω ότι στην ιστορία της ανθρωπότητας δεν υπάρχουν πολλοί σαν τον Φιντέλ, ούτε στην Κούβα, ούτε στην Αμερική, στον κόσμο ολόκληρο. Πρέπει να ανατρέξουμε σε εξαιρετικές μορφές όπως ήταν αυτός πραγματικά. Σκέφτομαι τον Φιντέλ, όπως τον Τσε, όπως και τον Μαρτί, διαρκώς. Τέτοιοι άνθρωποι δεν θα ’πρεπε να πεθαίνουν, αν και κατά μία έννοια δεν πεθαίνουν ποτέ.

Ο Φιντέλ είναι ένα απολύτως εξαιρετικό πλάσμα που, για μένα, συγκρίνεται μόνο με τον Σιμόν Μπολίβαρ και τον Χοσέ Μαρτί· αυτή είναι η γιγάντια τριάδα της ηπείρου μας.

Roberto Fernández Retamar
(Στην τελευταία του συνέντευξη δυο μήνες περίπου πριν πεθάνει και λίγο πριν κλείσει τα 89 του χρόνια)

Ο Ρεταμάρ είναι ένας από τους συγγραφείς που ήξερε να μιλάει καλύτερα για λογαριασμό μιας γενιάς.

Graziella Pogolotti Jacobson

Ο Ρεταμάρ ξεπερνά τα στιλιστικά όρια για να ενώσει το πάθος και τη μνήμη με βαθιά υποβλητικούς τρόπους.

Margaret Randall

Ο Ρεταμάρ είναι ένας από τους πιο διακεκριμένους διανοούμενους της Λατινικής Αμερικής στον εικοστό αιώνα.

Joao Cezar Castro Rocha

 

Η ΑΝΑΚΤΗΜΕΝΗ ΝΗΣOΣ

 

Το άλογο, η πεταλούδα, ο ναύτης, ο γάτος,
Το μεγάλο ψάρι και το μικρό ψάρι
Τη βάλανε να ξεφωνίζει στης λοταρίας τo γλέντι απ’ όπου δε θα βγει
Παρά μόνο με τα στήθια κομμένα.
                                                               Ο γαλόγυπας
Και το σκουλήκι χαίρονται. Το σαλιγκάρι ξεφαντώνει.