Μποτίλια Στον Άνεμο

Για ναυαγούς που θέλουν να κολυμπήσουν. Το σημείωμα άλλοτε βιαστικό και ταραγμένο, άλλοτε φλύαρο ή λακωνικό, ακατάληπτο κι ερμητικό, κακογραμμένο κι αδέξιο, ευδιάκριτο ή ξεθωριασμένο. Μπουκαλάκια, φιαλίδια, φιάλες αερίου. Μποτίλιες, μποτίλιες, μποτίλιες... Με καθορισμένο, πάντοτε, στίγμα. Καλή στεριά, συνταξιδιώτες... Ή καλή θάλασσα.

Σάββατο 18 Ιουλίου 2026

Κώστας Γουλιάμος: Η Ευρώπη της κρίσης και οι συνθήκες πολιτικού υβριδισμού στηκ Κύπρο

Κώστας Γουλιάμος

Η Ευρώπη της κρίσης και οι κυπριακές συνθήκες πολιτικού υβριδισμού

Η κλιμάκωση του ιμπεριαλιστικού πολέμου και η όξυνση των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών αποτελούν καθοριστικό παράγοντα στις ευρύτερες εξελίξεις.

Επομένως, η σημερινή κρίση στην Ευρώπη δεν αποτελεί απλώς μια οικονομική δυσκολία, αλλά έκφραση των βαθύτερων αντιφάσεων του καπιταλιστικού συστήματος: της συγκέντρωσης του πλούτου σε ολοένα λιγότερα χέρια, της εντατικοποίησης της εκμετάλλευσης της εργασίας και της μεταφοράς των συνεπειών της κρίσης στην εργατική τάξη, τους βιοπαλαιστές αγρότες, τους εργαζόμενους, τους αυτοαπασχολούμενους, τη νεολαία και τα λαϊκά νοικοκυριά.

Η ακρίβεια, η στεγαστική ασφυξία, το ενεργειακό κόστος και η συμπίεση των πραγματικών μισθών αποκαλύπτουν την αντίφαση ανάμεσα στον κοινωνικά παραγόμενο πλούτο και στην ιδιοποίησή του από ισχυρούς επιχειρηματικούς ομίλους.

Ακόμη και στα κράτη με μεγάλες οικονομίες, εκατομμύρια εργαζόμενοι δεν μπορούν να εξασφαλίσουν αξιοπρεπείς όρους διαβίωσης.

Στη Γερμανία, την Ισπανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, λόγου χάρη, πάνω από 13 εκατομμύρια ζουν κάτω από το όριο φτώχειας. Στη Γαλλία αγγίζουν τα 10 εκατομμύρια, στην Ιταλία τα 5.5 εκατ., στο Βέλγιο 2 εκατομ.

Παράλληλα, η ενίσχυση των στρατιωτικών δαπανών, η πολεμική προετοιμασία και η ανακατεύθυνση δημόσιων πόρων προς εξοπλισμούς οξύνουν το ερώτημα: ποιου τελικά τις ανάγκες υπηρετεί το κράτος;

Για τούτο και η όλη διαδικασία πρέπει να εξετάζεται υπό το πρίσμα των ενδοϊμπεριαλιστικών ανταγωνισμών, λαμβάνοντας υπόψη τα οικονομικά και γεωπολιτικά συμφέροντα που διαμορφώνουν τις συνθήκες εκδήλωσης και εξέλιξης του πολέμου.

Κατά συνέπεια οι τεράστιες κινητοποιήσεις στη Γαλλία, στο Βέλγιο, στην Ιταλία και αλλού εκφράζουν τη συσσώρευση κοινωνικών αντιθέσεων. Σε κάθε περίπτωση, δημιουργούν πεδίο ταξικής οργάνωσης, πολιτικοποίησης και αμφισβήτησης της κυρίαρχης πολιτικής.

Και η Κύπρος; Η σχετική κοινωνική αδράνεια δεν σημαίνει απουσία προβλημάτων. Συνδέεται ενδεχομένως με τον κατακερματισμό των εργαζομένων, την κομματική διαμεσολάβηση, την ανασφάλεια και τις πελατειακές σχέσεις.

Το ζητούμενο δεν είναι η τυφλή διαμαρτυρία, αλλά η συνειδητή, οργανωμένη ταξική πάλη. Γιατί η κοινωνική δυσαρέσκεια αποκτά ιστορική δύναμη όταν μετατρέπεται από αγανάκτηση ή/και οργή σε συλλογική διεκδίκηση, πολιτική οργάνωση και ταξικό αγώνα.

Συνολικά, η κυπριακή κοινωνία εγκλωβίζεται στο κυρίαρχο αφήγημα ανάμεσα στην ανάπτυξη και στον σοβινιστική χειραγώγηση, επιστρατεύοντας συχνά το Κυπριακό για να υποτάξει τις ταξικές διεκδικήσεις στον περί «εθνικής ενότητας» λόγο.

Έτσι η επιλογή των αστικών, σοσιαλδημοκρατικών και συστημικών κομμάτων να περιορίζονται στη διαχείριση του καπιταλισμού, χωρίς να αμφισβητούν τις σχέσεις εκμετάλλευσης, αφήνει ανέπαφους τους μηχανισμούς που αναπαράγουν τις κοινωνικές ανισότητες.

Γι’ αυτό, η φτώχεια δεν αποτελεί απλώς απότοκο αποτυχημένης οικονομικής διαχείρισης ή ανεπαρκούς επιδοματικής πολιτικής, αλλά δομικό γνώρισμα του κεφαλαιοκρατικού συστήματος, το οποίο αναπαράγεται μέσα από την κερδοσκοπία επί της γης, την εκμετάλλευση φθηνής εισαγόμενης εργατικής δύναμης και τη συστηματική αναδιανομή του κοινωνικά παραγόμενου πλούτου υπέρ του κεφαλαίου.

Ειδικότερα σε ό,τι αφορά στη φθηνή εισαγόμενη εργατική δύναμη, η Κύπρος κατέχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά μεταναστών εργατών στην ΕΕ (20-30% του εργατικού δυναμικού).

Το κυπριακό κεφάλαιο χρησιμοποιεί τους μετανάστες εργάτες χωρίς συλλογικές συμβάσεις, συχνά δε χωρίς νομικά έγγραφα σε κατασκευές και γεωργία ως έναν κλασικό ―κατά την ορολογία του Μαρξ και του Ένγκελς― Βιομηχανικό Εφεδρικό Στρατό.

Όπου η ύπαρξη αυτής της υπερεκμεταλλευόμενης τάξης χρησιμεύει διπλά στο κεφάλαιο: πρώτον, συμπιέζει το γενικό επίπεδο των μισθών και για τους ντόπιους εργαζόμενους και, δεύτερον, διασπά την ταξική ενότητα, καθώς η αστική ιδεολογία καλλιεργεί τον ρατσισμό για να στρέψει τους ντόπιους προλετάριους εναντίον των ξένων, αποτρέποντας έτσι την κοινή ταξική οργάνωση.

Πέραν τούτου, η επιδοματική πολιτική λειτουργεί ως έμμεση κρατική επιδότηση προς το κεφάλαιο: το κράτος συμπληρώνει με ψίχουλα τα εισοδήματα των χαμηλόμισθων, επιτρέποντας στο κεφάλαιο να συνεχίσει να πληρώνει μισθούς πείνας κάτω από την αξία της εργατικής δύναμης.

Στην πραγματικότητα, το αστικό κράτος λειτουργεί ως ο διαχειριστής των κοινών υποθέσεων της άρχουσας τάξης.

Ας σημειωθεί πως το πλουσιότερο 10% κατέχει περίπου τα 2/3 του συνολικού καθαρού πλούτου της Κύπρου.

Επομένως τα επιδόματα δεν στοχεύουν στην εξάλειψη της φτώχειας, αλλά στη διαχείριση της ακραίας εξαθλίωσης, ώστε να αποφευχθούν οι κοινωνικές εκρήξεις που θα απειλούσαν τη σταθερότητα του συστήματος.

Διόλου τυχαίο πως στην Κύπρο η συζήτηση για την οικονομία κυριαρχείται από τεχνοκρατικό λόγο (ανάπτυξη του ΑΕΠ, δημοσιονομικά πλεονάσματα, ξένες επενδύσεις, κ.λπ.), ενώ αστικά και συστημικά κόμματα εγκλωβίζονται ―όπως ανέφερα― σε μια διαχειριστική ρητορική που ζητά απλώς «καλύτερη κατανομή» των επιδομάτων.

Συνοψίζοντας, ο κυπριακός καπιταλιστικός σχηματισμός ―κατά βάση μεταπρατικού χαρακτήρα― δεν βασίζεται στην πρωτογενή ή δευτερογενή παραγωγή, αλλά στην άντληση προσόδου (rentier capitalism) μέσω υπηρεσιών: real estate, ναυτιλία, χρηματοπιστωτικός-τραπεζικός τομέας και, τελευταία, προσέλκυση εταιρειών Πληροφορικής και Επικοινωνιών (Headquartering Policy), άμεσα ή/και έμμεσα συνδεδεμένων με την πολεμική οικονομία.

Αυτό οδηγεί στην ενίσχυση μιας εγχώριας μεταπρατικής αστικής τάξης (comprador bourgeoisie), η οποία λειτουργεί ως μεσάζοντας του ξένου real estate και των πολυεθνικών, κερδοσκοπώντας πάνω στη γη και τις υποδομές “διπλής χρήσης”.

Πιο συγκεκριμένα τα οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα της μεταπρατικής αστικής τάξης συνδέονται στενά με το ξένο κεφάλαιο και τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις, συχνά μέσω του εμπορίου, της χρηματοδότησης, των επενδύσεων και της διευκόλυνσης της οικονομικής διείσδυσης του ξένου κεφαλαίου στη Νήσο.

Συμπερασματικά, στην Κύπρο οι κοινωνικές και επαγγελματικές σχέσεις συχνά διαπλέκονται: οικογένεια, εργασία, γνωριμίες, τοπικές κοινότητες και πολιτικές διασταυρώσεις.

Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, δημιουργούνται συνθήκες υβριδικής πολιτικής με τις σχετικές παθογένειες στον καθημερινό βιόκοσμο.

Κώστας Γουλιάμος fb

Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.

Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).

Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)