Κώστας Γουλιάμος
Από τον Πρωσικό μιλιταρισμό στην οικονομία πολέμου του Αμερικανικού ιμπεριαλισμού
Η έγκριση στρατιωτικών δαπανών από την Βουλή των Αντιπροσώπων των ΗΠΑ που υπερβαίνουν το 1 τρισ. δολάρια για το 2027, δεν συνιστά απλώς μια επιλογή δημοσιονομικής πολιτικής, αλλά στρατηγική έκφραση του μονοπωλιακού καπιταλισμού να μετασχηματίζει το κράτος σε μηχανισμό διαρκούς πολεμικής προετοιμασίας.
Εξάλλου, το κράτος δεν αποτελεί ουδέτερο πεδίο διακυβέρνησης, αλλά τον θεσμικό και υλικό μηχανισμό μέσω του οποίου η κυρίαρχη αστική τάξη οργανώνει την πολιτική της εξουσία και κινητοποιεί τους οικονομικούς και στρατιωτικούς πόρους που απαιτούνται για τη διατήρηση των συμφερόντων της.
Στο ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού, όπως ανέλυσε ο Λένιν, η συγκέντρωση του χρηματιστικού κεφαλαίου και ο ανταγωνισμός για αγορές, πρώτες ύλες και γεωπολιτικές σφαίρες επιρροής καθιστούν τη στρατιωτικοποίηση οργανικό στοιχείο της αναπαραγωγής του συστήματος.
Η ιστορία προσφέρει χαρακτηριστικές αναλογίες. Η Πρωσία του 18ου και 19ου αιώνα οικοδόμησε ένα κράτος στο οποίο η διοίκηση, η εκπαίδευση και η οικονομία υποτάσσονταν στις ανάγκες ενός μόνιμου στρατού.
Εξού και ο Μαρξ χαρακτήριζε τον πρωσικό μιλιταρισμό θεμελιώδη μηχανισμό της απολυταρχικής εξουσίας.
Η κριτική του για το κράτους ―από την «Κριτική της Εγελιανής Φιλοσοφίας του Δικαίου» έως τη «Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη» και τον «Εμφύλιο Πόλεμο στη Γαλλία»―, φανέρωσε ότι οι στρατιωτικοί, γραφειοκρατικοί και κατασταλτικοί μηχανισμοί αποτελούν υλικές δομές άσκησης και θωράκισης της ταξικής εξουσίας.
Ο μιλιταρισμός δεν εμφανίζεται ως ιστορική εξαίρεση ή ως απάντηση σε εξωτερικούς κινδύνους, αλλά ως οργανικό στοιχείο της κρατικής κυριαρχίας όταν οι κυρίαρχες τάξεις χρειάζονται να διασφαλίσουν την αναπαραγωγή των κοινωνικών σχέσεων που τις ευνοούν.
Υπό αυτή την έννοια, η στρατιωτικοποίηση του σύγχρονου κράτους δεν αποτελεί παρέκκλιση από τη λειτουργία του, αλλά έκφραση της ίδιας της λογικής εξουσίας που το συγκροτεί.
Η στρατιωτικοποίηση ως οργανικό στοιχείο της κρατικής αναπαραγωγής συγκροτεί ιστορική τάση που εμφανίζεται σε κοινωνικούς σχηματισμούς, όπου η διατήρηση της κυριαρχίας απαιτεί τη συγκέντρωση οικονομικών πόρων και διοικητικών μηχανισμών για τη συντήρηση της πολεμικής μηχανής.
Αντίστοιχα, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία, ιδιαίτερα κατά την ύστερη περίοδό της, αναδιοργάνωσε τη φορολογία, τη διοίκηση και την παραγωγή ώστε να συντηρεί έναν τεράστιο στρατιωτικό μηχανισμό, ενώ και το Βυζάντιο, παρά τις σημαντικές ιστορικές του ιδιαιτερότητες, διατήρησε για αιώνες μια κρατική δομή όπου η στρατιωτική οργάνωση αποτελούσε βασική προϋπόθεση της πολιτικής και οικονομικής συνοχής απέναντι σε συνεχείς πολέμους και εξωτερικές πιέσεις.
Ωστόσο, οι ιστορικές αυτές περιπτώσεις δεν ταυτίζονται με τον σύγχρονο αμερικανικό ιμπεριαλισμό. Η ιδιομορφία των ΗΠΑ έγκειται στο ότι η στρατιωτικοποίηση δεν υπηρετεί μόνο την εδαφική άμυνα ή την επιβίωση του κράτους, αλλά τη διεθνή αναπαραγωγή της κυριαρχίας του μονοπωλιακού κεφαλαίου.
Το στρατιωτικο-βιομηχανικό σύμπλεγμα, η τεχνολογική βιομηχανία, οι χρηματοπιστωτικοί όμιλοι, η στρατιωτικοποίηση της γνώσης και το κράτος συγκροτούν ένα ενιαίο πλέγμα εξουσίας, όπου οι πολεμικές δαπάνες μετατρέπονται σε μηχανισμό συσσώρευσης κεφαλαίου.
Έτσι, η οικονομία πολέμου δεν αποτελεί παρέκκλιση της αμερικανικής πολιτικής, αλλά δομικό χαρακτηριστικό του σύγχρονου ιμπεριαλισμού, επιβεβαιώνοντας τη λενινιστική θέση ότι ο πόλεμος αποτελεί συνέχεια της καπιταλιστικής πολιτικής με άλλα μέσα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η αμερικανική οικονομία πολέμου δεν περιορίζεται στα σύνορα των ΗΠΑ, αλλά διεθνοποιείται μέσω του #ΝΑΤΟ και των υπερεθνικών μηχανισμών του ιμπεριαλισμού.
Σήμερα οι ΗΠΑ επιχειρούν να επιβάλουν μια παγκόσμια οικονομία πολέμου, μετατρέποντας το ΝΑΤΟ σε μηχανισμό πειθαναγκασμού των συμμάχων τους και την #ΕΕ σε επιταχυντή της πολεμικής βιομηχανίας.
Η απαίτηση για ολοένα μεγαλύτερες εξοπλιστικές δαπάνες δεν υπηρετεί την «ασφάλεια των λαών», αλλά την κερδοφορία των μονοπωλίων των όπλων, της ενέργειας, της τεχνολογίας και του χρηματιστικού κεφαλαίου.
Η Ευρώπη καλείται να πληρώσει το κόστος της αμερικανικής ιμπεριαλιστικής στρατηγικής, ενώ οι υπόλοιπες χώρες ωθούνται να ενταχθούν σε αλυσίδες εξοπλισμών, στρατιωτικών βάσεων και γεωπολιτικών ανταγωνισμών.
Έτσι, η οικονομία πολέμου αναδεικνύεται σε καθολική μορφή καπιταλιστικής διαχείρισης της κρίσης: κοινωνικοποίηση των βαρών για τους εργαζόμενους και ιδιωτικοποίηση των κερδών για το στρατιωτικο‑βιομηχανικό σύμπλεγμα.
Αυτή ακριβώς η διαδικασία επιβεβαιώνει τη λενινιστική θέση ότι ο ιμπεριαλισμός, ως ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού, γεννά αναπόφευκτα τον μιλιταρισμό και τον πόλεμο ως μέσα διατήρησης της κυριαρχίας του κεφαλαίου.
*
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
_______
* * *
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.