Κώστας Γουλιάμος
Ο Πόλεμος ως Μηχανισμός Συσσώρευσης: Χρέος, Τράπεζες και Μονοπωλιακό Κεφάλαιο
Ο αγαπημένος φίλος Γιώργος Πήττας ζήτησε τα δύο κείμενά μου ―αυτό των δρόμων χρηματοδότησης της πολεμικής μηχανής που δημοσίευσε ο Ριζοσπάστης χθες και το άλλο περί του χρέους που ανάρτησα στο f/b―, να διαβαστούν ως σύνδεση με την οικονομία πολέμου. Έτσι,. μετά από σχετική συζήτηση, επιχειρώ πιο κάτω μια πιο ευδιάκριτη σύνδεση.
Επειδή, αντικειμενικά ομιλούντες, η σύγχρονη πολεμική οικονομία δεν είναι απλώς ζήτημα στρατιωτικών δαπανών. Είναι ένας μηχανισμός μέσω του οποίου το αστικό κράτος, το μονοπωλιακό κεφάλαιο και το χρηματοπιστωτικό σύστημα διαπλέκονται όλο και στενότερα.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιος παράγει τα όπλα, αλλά ποιος τα χρηματοδοτεί, ποιος κατέχει τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δημιουργούνται και ποιος τελικά επωμίζεται το βάρος.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η κατάσταση είναι ιδιαίτερα έντονη.
Με χρέος 40 τρισ. το Congressional Budget Office (CBO) προβλέπει ότι το ομοσπονδιακό χρέος θα αυξηθεί από περίπου 99% του ΑΕΠ στα τέλη του 2025 σε 120% το 2036, ενώ οι καθαρές πληρωμές τόκων θα φτάσουν τα 2,1 τρισεκατομμύρια δολάρια ετησίως.
Στο μεταξύ τα συνταξιοδοτικά ταμεία, οι ασφαλιστικές εταιρείες και άλλοι θεσμικοί επενδυτές κατέχουν τεράστιες ποσότητες κρατικών και εταιρικών ομολόγων.
Έτσι οι αποταμιεύσεις των εργαζομένων για τη σύνταξή τους μετατρέπονται σε κεφάλαιο που χρηματοδοτεί το ίδιο το αστικό κράτος και τις επιχειρήσεις του για τις πολεμικές επιχειρήσεις του αμερικανικού ιμπεριαλισμού.
Ο εργαζόμενος αποταμιεύει για τα γηρατειά του, ενώ το χρηματοπιστωτικό σύστημα μετατρέπει αυτές τις αποταμιεύσεις σε επενδυτικό κεφάλαιο, ακόμη και σε χρηματηστηριακό τζόγο.
Κατά συνέπεια, το αστικό κράτος δανείζεται, οι επιχειρήσεις παίρνουν συμβόλαια, οι δε χρηματοπιστωτικοί όμιλοι εισπράττουν τόκους και προμήθειες.
Η ίδια κατάσταση παρατηρείται και στην Ευρώπη.
Η Γερμανία είχε δημόσιο χρέος περίπου 62–63% του ΑΕΠ το 2025.
Την ίδια ώρα, διευρύνει τις στρατιωτικές δαπάνες και δημιουργεί μεγαλύτερο δημοσιονομικό περιθώριο για στρατιωτικές επενδύσεις.
Η Bundesbank επισημαίνει ότι η αυξανόμενη χρηματοδότηση πολεμικών δαπανών μέσω χρέους αποτελεί πλέον σημαντικό στοιχείο της δημοσιονομικής πορείας της χώρας.
Οι γερμανικές στρατιωτικές δαπάνες αυξήθηκαν κατά 30%, αγγίζοντας τα 100 δισεκατομμύρια δολάρια, τη μεγαλύτερη αύξηση μεταξύ των μεγάλων δυτικοευρωπαϊκών δυνάμεων.
Η Αγγλία παρουσιάζει μια εξίσου αποκαλυπτική εικόνα.
Το Office for Budget Responsibility (OBR) προβλέπει ότι το δημόσιο χρέος θα φτάσει περίπου το 94,5% του ΑΕΠ το 2025–26, ενώ οι πληρωμές τόκων για το δημόσιο χρέος αναμένεται να ανέλθουν σε 111,2 δισεκατομμύρια λίρες.
Παράλληλα, η βρετανική κυβέρνηση αυξάνει τις πολεμικές δαπάνες. Τα δε βρετανικά συνταξιοδοτικά ταμεία, όπως και άλλοι θεσμικοί επενδυτές είναι βαθιά ενσωματωμένοι στις αγορές κρατικών και εταιρικών τίτλων.
Έτσι, το συνταξιοδοτικό κεφάλαιο των εργαζομένων συνδέεται άμεσα με τις ανάγκες δανεισμού του κράτους και τη λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών.
Η Ελλάδα επικρατεί η ίδια πάλι κατάσταση.
Το χρέος το δημιούργησε το κεφάλαιο και οι κυβερνήσεις του, όχι ο λαός. Από την άλλη, 7 δισ. σε έναν χρόνο πηγαίνουν για ΝΑΤΟικές δαπάνες, ήτοι αύξηση 46% σε μια δεκαετία, την ώρα που στέλνουν στον λαό τον βαρύ λογαριασμό της συμμετοχής στον πόλεμο.
Με άλλα λόγια, η Ελλάδα ―ένα υπερχρεωμένο αστικό κράτος― δείχνει πως ταυτόχρονα υπονομεύει τις κοινωνικές δαπάνες ενώ διαθέτει κεφάλαιο για να επεκτείνει τις στρατιωτικές της δεσμεύσεις.
Καθώς τα πολεμικά μέτωπα διευρύνονται, με την αντίστοιχη εμπλοκή της Ελλάδας και άλλων χωρών, διαμορφώνεται ένα νέο πεδίο επενδύσεων και κερδοφορίας για τις τράπεζες: η Πολεμική Οικονομία.
Την ώρα που η φορολογία στις τράπεζες είναι μηδενική, τη στιγμή που καταγράφονται αυξημένα κέρδη για τις τράπεζες και τις εταιρείες του κλάδου, οι τράπεζες αναπτύσσουν ειδικά χρηματοδοτικά προγράμματα για εταιρείες που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με την πολεμική βιομηχανία και τις αμυντικές δαπάνες.
Ταυτόχρονα συμμετέχουν ενεργά στη διαμόρφωση των επενδυτικών και χρηματοδοτικών σχεδιασμών που συνοδεύουν τη νέα αυτή οικονομική κατεύθυνση.
Σε παγκόσμια κλίμακα οι στρατιωτικές δαπάνες ξεπέρασαν τα 2,8 τρισεκατομμύρια δολάρια το 2025. Ειδικότερα στην Ευρώπη αυξήθηκαν κατά 14%, φτάνοντας τα 864 δισεκατομμύρια δολάρια.
Η ουσιαστική αντίφαση είναι η εξής: ο κοινωνικός πλούτος των εργαζομένων μετατρέπεται ολοένα περισσότερο σε χρηματοπιστωτικές απαιτήσεις, ενώ ο δημόσιος δανεισμός χρηματοδοτεί τη στρατιωτική συσσώρευση και εξασφαλίζει αγορές για το μονοπωλιακό κεφάλαιο.
Οι συντάξεις και οι κοινωνικές εισφορές παρουσιάζονται ως ατομική κοινωνική ασφάλεια, όμως συλλογικά αποτελούν μέρος μιας τεράστιας δεξαμενής κεφαλαίου που κυκλοφορεί μέσα από τράπεζες, επενδυτικά ταμεία και αγορές κρατικού χρέους.
Τα κέρδη συγκεντρώνονται, το χρέος κοινωνικοποιείται και οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι μεταφέρονται στο σύνολο της κοινωνίας. Αυτό δεν αποτελεί τυχαία παρέκκλιση του καπιταλισμού. Αποτελεί έναν από τους τρόπους με τους οποίους το μονοπωλιακό χρηματιστικό κεφάλαιο και το ιμπεριαλιστικό κράτος αναπαράγουν το ένα το άλλο.
Συνολικά, πίσω από τους ψυχρούς αριθμούς των στρατιωτικών δαπανών, των επενδύσεων και των κρατικών προϋπολογισμών κρύβεται μια βαθύτερη πραγματικότητα: οι οξυμένοι ανταγωνισμοί ανάμεσα στα ιμπεριαλιστικά κέντρα και οι αντιφάσεις του καπιταλιστικού συστήματος.
Μέσα σε αυτή τη σύγκρουση συμφερόντων, οι λαοί καλούνται ξανά και ξανά να πληρώσουν το τίμημα, με περικοπές στις κοινωνικές ανάγκες, οικονομικές θυσίες, προσφυγιά και, τελικά, με το ίδιο τους το αίμα.
Ο πόλεμος δεν αποτελεί παρέκκλιση από τη λειτουργία του συστήματος, αλλά μία από τις πιο βάρβαρες εκδηλώσεις των αδιεξόδων και των ανταγωνισμών του.
*
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
_______
* * *
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.