Κώστας Γουλιάμος
Η σύγχυση γνώμης και γνώσης στον 21ο αιώνα
Η εκρηκτική αύξηση των πληροφοριών και η αστραπιαία κυκλοφορία μηνυμάτων στον 21ο αιώνα διαμορφώνουν ένα περιβάλλον στο οποίο η ταχύτητα διάδοσης συχνά υποκαθιστά την επαλήθευση, ενώ η επανάληψη και η ευρεία απήχηση ενός ισχυρισμού δημιουργούν την ψευδαίσθηση της εγκυρότητάς του.
Η αποσπασματική πρόσληψη των γεγονότων, η αναπαραγωγή ανακριβειών και η κατασκευή στρεβλών ερμηνειών καθιστούν ολοένα δυσκολότερη τη διάκριση ανάμεσα στο τεκμηριωμένο και το αυθαίρετο.
Υπάρχει, επομένως, ένα διαχρονικό ζήτημα που συνδέεται με την ανθρώπινη σκέψη και αφορά στη σύγχυση της γνώμης με τη γνώση.
Υπό αυτό το πρίσμα, η ορθότητα μιας πεποίθησης δεν αρκεί για να τη μετατρέψει σε γνώση, όπως και η ευρεία κοινωνική αποδοχή της δεν εγγυάται την αλήθεια της.
Στο έργο του «Μένων» ο Πλάτωνας επιχειρεί μέσω της σκέψης του Σωκράτη τη διάκριση της γνώμης από τη γνώση, απαιτώντας θεμελίωση λόγου με αιτιολόγηση. Στον «Θεαίτητο», αντίστοιχα, η διερεύνηση των ορισμών της γνώσης αποδεικνύεται ανεπαρκής.
Η σωκρατική προσέγγιση ωστόσο παραμένει επίκαιρη: σε μια εποχή πληθώρας πληροφοριών και ανεξέλεγκτης διάδοσης ισχυρισμών, η κριτική εξέταση, η τεκμηρίωση και η αναγνώριση των ορίων μας αποτελούν αναγκαίους όρους για τη διάκριση της γνώσης από τη δοξασία.
Στο τέλος του έργου, ο Σωκράτης δεν καταλήγει σ` έναν οριστικό ορισμό της γνώσης. Ο διάλογος όμως ολοκληρώνεται με την απορία «τι είναι γνώση;». Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο Σωκράτης απλώς ομολογεί την άγνοιά του και εγκαταλείπει την έρευνα.
Απεναντίας, αναδεικνύει την ανάγκη διαρκούς κριτικής εξέτασης.
Η δε αποδόμηση των ανεπαρκών ορισμών δεν οδηγεί στον σχετικισμό, αλλά στην επίγνωση ότι η γνώμη δεν συνιστά από μόνη της γνώση και ότι κάθε ισχυρισμός απαιτεί ουσιαστική θεμελίωση.
Επομένως και η σωκρατική κατάληξη σε απορία δεν σηματοδοτεί την αποτυχία της σκέψης, αλλά την απαλλαγή της από ατεκμηρίωτες θέσεις. Η αναγνώριση της άγνοιας καθίσταται έτσι αφετηρία της γνώσης μέσα από την επίμονη αναζήτηση.
*
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
________
* * *
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.