Κώστας Γουλιάμος
Από τον «κίνδυνο αφανισμού της ανθρωπότητας» στον έλεγχο της ΤΝ: Τι αποκρύπτει το καπιταλιστικό αφήγημα
(Φωτό: Associated Press)
Κυριακή 04/10/2026 - 12:39
Με πρόσχημα τον «κίνδυνο αφανισμού της ανθρωπότητας», η πρόσφατη συνάντηση στον Λευκό Οίκο (29/09) φανέρωσε κάτι πολύ πιο συγκεκριμένο: Τη στενή διαπλοκή των τεχνολογικών κολοσσών με την κρατική εξουσία, σε μια περίοδο που η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ) εξελίσσεται σε προνομιακό πεδίο του σύγχρονου μονοπωλιακού ανταγωνισμού.
Ο Τραμπ βρέθηκε στο ίδιο τραπέζι με τους ιδιοκτήτες και επικεφαλής ομίλων όπως η Meta, η Google, η Nvidia, η OpenAI, η Anthropic και η xAI.
Και τι αποφασίστηκε;
Ένα πλαίσιο ελέγχου, με τους ίδιους τους μονοπωλιακούς ομίλους να εποπτεύουν τις δραστηριότητές τους, να συνεργάζονται με εξωτερικούς ελεγκτές και στη συνέχεια να αξιολογούν εσωτερικά τα πορίσματα.
Κατά πως λέει και ο θυμόσοφος λαός: Γιάννης κερνάει, Γιάννης πίνει.
Πρόκειται, ασφαλώς, για μορφή κορπορατισμού αφού ισχυρά επιχειρηματικά συμφέροντα συμμετέχουν στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων του αστικού κράτους και της δημόσιας διοίκησης, με τ' ανάλογα ανταλλάγματα και προνόμια.
Από την εγκύκλιο Rerum Novarum (1891) του Πάπα Λέοντα ΙΓ, και από εκεί στον κορπορατισμό ως κρατικό σύστημα στη φασιστική Ιταλία του Μουσολίνι, μέχρι το πρόσφατο πλαίσιο ελέγχου που συμφωνήθηκε στον Λευκό Οίκο υπό τον Τραμπ… ένα τσιγάρο δρόμος!
Είναι πάντως αξιοσημείωτο πως την ίδια ημέρα της συνάντησης, η κυβέρνηση Τραμπ φρόντισε να αντικαταστήσει επίσημα την ΤΝ με τον όρο «Υπερνοημοσύνη» (Super Intelligence),(1) συνδέοντας μάλιστα την τεχνολογική υπεροχή με την αμερικανική ισχύ. Προφανώς δεν πρόκειται για μια ασήμαντη λεπτομέρεια.
Η επιλογή αυτή αποτυπώνει μια ευρύτερη αντίληψη, σύμφωνα με την οποία η υπεροχή στην ΤΝ δεν αντιμετωπίζεται απλώς ως ζήτημα τεχνολογικής καινοτομίας, αλλά ως παράμετρος της οικονομικής, πολιτικής και ιμπεριαλιστικής ισχύος.
Η σύνδεση, ωστόσο, της τεχνολογικής υπεροχής με την κρατική ισχύ φέρνει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ζήτημα της σημερινής καπιταλιστικής ανάπτυξης: Το αστικό κράτος καλείται να διαχειριστεί μια τεχνολογική επανάσταση, της οποίας οι βασικές υποδομές, η τεχνογνωσία και τα οικονομικά οφέλη βρίσκονται στα χέρια ενός περιορισμένου αριθμού γιγαντιαίων ομίλων.
Και κάπου εδώ αρχίζει να ξεκαθαρίζει το κυρίαρχο αφήγημα περί των «κινδύνων» της ΤΝ.
Πρόδηλα δεν πρόκειται για ξαφνική αφύπνιση των ισχυρών ομίλων μπροστά σε κάποια απειλή για την ανθρωπότητα. Μια τέτοια ερμηνεία αφήνει στην άκρη την ίδια την υλική βάση των εξελίξεων.
Η ΤΝ έχει ήδη αναδειχθεί σε παραγωγική δύναμη με τεράστιο οικονομικό, στρατηγικό και γεωπολιτικό βάρος. Αλλάζει τους όρους του ανταγωνισμού μεταξύ των μονοπωλιακών ομίλων και, ευρύτερα, μεταξύ των ισχυρότερων καπιταλιστικών κέντρων.
Γι’ αυτό και η ανάγκη εποπτείας αφορά πριν απ’ όλα και κυρίως τους όρους με τους οποίους θα αναπτυχθεί και θα αξιοποιηθεί αυτή η νέα παραγωγική δύναμη.
Εξάλλου δεν είναι τυχαίο πως μόλις λίγες μέρες πριν από τη συνάντηση στο Λευκό Οίκο, ευρωπαϊκές εταιρείες ΤΝ(2) κατηγόρησαν τους ανταγωνιστές τους ότι οι εκκλήσεις για επιβράδυνση στο όνομα της ασφάλειας ευνοούν ήδη τους αμερικανικούς ομίλους.
Η Mistral, μάλιστα, υποστήριξε ότι ορισμένοι όμιλοι που κατέχουν ήδη ισχυρή θέση αξιοποιούν τη συγκυρία για να εδραιώσουν περαιτέρω τη θέση τους.
Πίσω, λοιπόν, από τις διαφορετικές προσεγγίσεις για την “ασφάλεια” της ΤΝ διαγράφεται η ενδοκαπιταλιστική σύγκρουση για τον έλεγχο των δυνατοτήτων που ανοίγει η νέα παραγωγική δύναμη.
Η επίκληση του “κινδύνου” δεν είναι, συνεπώς, αποκομμένη από τον ανταγωνισμό για την κατοχή και τον έλεγχο των κρίσιμων τεχνολογικών και υλικών προϋποθέσεων της ΤΝ.
Το διακύβευμα αφορά στις υποδομές, στα chips, στα κέντρα δεδομένων και στα προηγμένα μοντέλα. Με άλλα λόγια, στο σύνολο των πόρων που διαμορφώνουν τους όρους ανάπτυξης και αξιοποίησής της ΤΝ.
Όποιος λοιπόν αποκτά προνομιακή θέση σε αυτούς τους κρίσιμους κόμβους δεν ελέγχει απλώς μια νέα αγορά, αλλά διασφαλίζει ισχυρό πλεονέκτημα πάνω σε μια τεχνολογία που μετασχηματίζει την ίδια την παραγωγή και, κατ’ επέκταση, τις οικονομικές και κοινωνικές σχέσεις μέσα στις οποίες αυτή αναπτύσσεται.
Από εδώ προκύπτει ένα κρίσιμο ερώτημα: πώς ο οξύτατος ανταγωνισμός μεταξύ των μονοπωλιακών ομίλων και στις δύο όχθες του Ατλαντικού για τον έλεγχο της ΤΝ συνυπάρχει με τη διαμόρφωση ενός κοινού πλαισίου για τη ρύθμισή της;
Η απάντηση δεν βρίσκεται στην άρση του ανταγωνισμού, αλλά ακριβώς στην ανάγκη ρύθμισης των όρων με τους οποίους αυτός θα συνεχιστεί.
Οι μονοπωλιακοί όμιλοι έχουν κάθε λόγο να επιδιώκουν ένα σταθερό πλαίσιο κανόνων, ιδιαίτερα όταν διαθέτουν ήδη τις υποδομές, τα κεφάλαια, τα δεδομένα και την τεχνογνωσία που απαιτούνται για την ανάπτυξη της ΤΝ.
Την ίδια στιγμή, η συμμετοχή ισχυρών ομίλων στην εποπτεία του ρυθμιστικού πλαισίου τούς επιτρέπει να συνδιαμορφώνουν τους όρους της καπιταλιστικής ανάπτυξης, υποτάσσοντας τις λαϊκές ανάγκες στις απαιτήσεις της κερδοφορίας και του ανταγωνισμού.
ΤΝ: Από τη γενική διάνοια στο μονοπωλιακό λάφυρο
Στις αρχές του Οκτώβρη 2026, οι Nvidia, Apple, Alphabet, Microsoft, Amazon και TSMC είχαν συνολική χρηματιστηριακή αξία περίπου 23,7 τρισ. δολάρια(3). Αντίστοιχα, οι 500 μεγαλύτερες επιχειρήσεις παγκοσμίως είχαν το 2025 συνολικά έσοδα 43,1 τρισ. δολάρια, ποσό που αντιπροσωπεύει το ένα τρίτο του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Τελικά, ποιος φοβάται την Τεχνητή Νοημοσύνη;
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία όταν οι μονοπωλιακοί όμιλοι ψηφιακής και κβαντικής τεχνολογίας, που πρωταγωνιστούν στην κούρσα για την κορυφή της ΤΝ, εμφανίζονται ταυτόχρονα ως οι πιο ένθερμοι κήρυκες των κινδύνων της.
Είναι οι ίδιοι όμιλοι που επενδύουν δισεκατομμύρια, συγκεντρώνουν δεδομένα, υποδομές και επιστημονικό δυναμικό, επιταχύνοντας έτσι τον ανταγωνισμό, ενώ παράλληλα απαιτούν κανόνες, ελέγχους και «ασφάλεια».
Η αντίφαση είναι προφανής. Χρειάζεται, ωστόσο, να διακρίνουμε τους πραγματικούς κινδύνους της τεχνολογικής ανάπτυξης από την ιδεολογική κατασκευή της «απειλής».
Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι αν η ΤΝ μπορεί να αποδειχθεί επικίνδυνη, αλλά ποιος καθορίζει την κατεύθυνση της ανάπτυξής της, ποιος ελέγχει τα μέσα αξιοποίησής της και ποιος ιδιοποιείται τα αποτελέσματά της.
Η ΤΝ δεν αποτελεί αυτόνομη δύναμη έξω από τις κοινωνικές και ταξικές σχέσεις. Οι τεράστιες επενδύσεις, τα ενεργοβόρα κέντρα δεδομένων, η συσσώρευση δεδομένων και η συγκέντρωση επιστημονικού και τεχνικού δυναμικού εντάσσονται στη διαδικασία συγκέντρωσης κεφαλαίου και τεχνολογικής ισχύος.
Η ρητορική περί «επικινδυνότητας» της ΤΝ μετατοπίζει και, συνάμα, αποπροσανατολίζει, τη συζήτηση από τις σχέσεις παραγωγής στην μεταφυσικού περιεχομένου “αυτόνομη” δυναμική της τεχνολογίας.
Απέναντι σε αυτή την αποσύνδεση της τεχνολογίας από τις κοινωνικές σχέσεις που τη συγκροτούν, ο Μαρξ έδωσε το κλειδί για την επιστημονική κατανόηση του φαινομένου με τις θέσεις του για τη «νεκρή» και τη «ζωντανή εργασία»(4) και, συνακόλουθα, για τη «γενική διάνοια».(5)
Η ΤΝ, ως νέα παραγωγική δύναμη, δεν γεννιέται από κάποια αυτοτελή τεχνολογική δύναμη. Συμπυκνώνει την εργασία εκατομμυρίων ανθρώπων, την επιστημονική γνώση, τις τεχνικές δεξιότητες, τα δεδομένα, τις υποδομές και τη συσσωρευμένη κοινωνική πείρα.
Η «Υπερνοημοσύνη», επομένως, δεν είναι παρά συμπύκνωση κοινωνικής εργασίας και γνώσης σε μια παραγωγική δύναμη που ιδιοποιείται το μονοπωλιακό κεφάλαιο.
Απογυμνωμένη από τον απελευθερωτικό της χαρακτήρα, μετατρέπεται σε περίφρακτο λάφυρο του κεφαλαίου και ενσωματώνεται, μέσω του αστικού κράτους, στην καπιταλιστική παραγωγή.
Αντλεί δε ―ως «ψηφιακός βρικόλακας»― τη δύναμή της από τη συσσωρευμένη κοινωνική εργασία.
Από αυτή την άποψη, η σημερινή τεχνολογική εξέλιξη παραπέμπει σε μια νέα «περίφραξη των κοινών», όπως διατύπωσε με πλήρη σαφήνεια ο Μαρξ στο «Κεφάλαιο, για εκείνη την ιστορική διαδικασία με την οποία οι κοινόχρηστες εκτάσεις μετατράπηκαν σε καπιταλιστική ιδιοκτησία.
Στον 21ο αιώνα, δεδομένα, γνώση, βιολογικές λειτουργίες, ακόμη και πλευρές της ίδιας της ζωής μετατρέπονται σε πεδία ιδιοποίησης και κερδοφορίας.
Από το Internet των σωμάτων και των όντων έως τους υπερυπολογιστές, τους κβαντικούς υπολογιστές και τις παρεμβάσεις στο ανθρώπινο σώμα και τον εγκέφαλο, οι τεράστιες δυνατότητες της νέας παραγωγικής δύναμης συγκεντρώνονται στα χέρια λίγων τεχνολογικών ομίλων.
Έτσι, η ίδια τεχνολογία, που θα μπορούσε να μειώσει δραστικά τον αναγκαίο χρόνο εργασίας και να διευρύνει τις ανθρώπινες δυνατότητες, μέσα στις καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, αξιοποιείται για την εντατικοποίηση της εργασίας προς όφελος του κεφαλαίου και την ενίσχυση της επιτήρησης, του ελέγχου και της καταστολής.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι η τεχνολογία καθαυτή, αλλά το καπιταλιστικό σύστημα μέσα στις οποίο αναπτύσσονται και ιδιοποιούνται οι μηχανισμοί της ΤΝ.
Στις θέσεις του 22ου Συνεδρίου το ΚΚΕ ανέδειξε ότι οι νέες τεχνολογίες και ιδιαίτερα η ΤΝ, στα χέρια του κεφαλαίου, μετατρέπονται σε εργαλείο έντασης της εκμετάλλευσης, ελέγχου, χειραγώγησης και καταστολής του λαού.
Ο ευρωΝΑΤΟϊκός σχεδιασμός για την ανάπτυξη και αξιοποίησή τους υπηρετεί τις στρατηγικές προτεραιότητες των ιμπεριαλιστικών και μονοπωλιακών κέντρων, με την ελληνική κυβέρνηση να συμμετέχει ενεργά και τη βολική αντιπολίτευση να στηρίζει αυτή την κατεύθυνση.
Έτσι, μια τεχνολογική εξέλιξη με τεράστιες κοινωνικές δυνατότητες εντάσσεται στις ανάγκες της καπιταλιστικής κερδοφορίας.
Οι χειραφετικές δυνατότητες της τεχνολογίας μπορούν να πραγματωθούν μόνο όταν οι παραγωγικές δυνάμεις απελευθερωθούν από τα δεσμά των καπιταλιστικών σχέσεων παραγωγής.
Ο Μαρξ στο «Απόσπασμα για τις Μηχανές» των «Grundrisse», απηχώντας το πολιτικό κλίμα της «Πορείας της Διάνοιας», διατύπωσε τη δύναμη της «γενικής κοινωνικής γνώσης» να αποδυναμώνει και να ανατρέπει τα δεσμά του καπιταλισμού.
Η ταξική πάλη για την ανατροπή του καπιταλισμού είναι ο δρόμος που ανοίγει αυτή την προοπτική.
Σε αυτή την κατεύθυνση, οι δυνάμεις του ΚΚΕ μπαίνουν μπροστά στους αγώνες.
Γιατί η νέα εποχή στην τεχνολογία απαιτεί μια νέα εποχή στην κοινωνία.
Σοσιαλισμός-Κομμουνισμός, είναι η απάντηση στον 21ο αιώνα!
Παραπομπές
- Nik Martin (2016): 'Super Intelligence': Is Trump right to rename AI? Deutsche Welle. September 30, 2026. https://www.dw.com/en/is-us-president-donald-trump-right-to-rename-ai-as-super-intelligence/a-79430388
- Florence Loeve, Elizabeth Howcroft and Hakan Ersen (2026): Europe's AI firms, playing catch-up, challenge US calls for slowdown. Reuters. September 21, 2026. https://www.reuters.com/business/europes-ai-firms-playing-catch-up-challenge-us-calls-slowdown-2026-09-18/?utm_source=chatgpt.com
- CompaniesMarketCap (2026): Largest tech companies by market cap. https://companiesmarketcap.com/tech/largest-tech-companies-by-market-cap/?utm_source=chatgpt.com
- Καρλ Μαρξ (1978): Το Κεφάλαιο., τ. Α', σελ. 244. Εκδόσεις Σύγχρονη Εποχή.
- Karl Marx (1971): The Grundrisse. Hardcover. Harper & Row.
*
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
_______
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.