Το βιβλίο Η επίδραση του ελληνικού πολιτισμού στην Κούβα της Ειρήνης Νεδέλκου κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ειρήνη
Μαρτυρία για την Κούβα στο tvxs / H χώρα επιβιώνει μέσω της εφευρετικότητας και της αλληλεγγύης
Η Ειρήνη Νεδέλκου, αρχιτέκτονας και συγγραφέας, η οποία έζησε και εργάστηκε για δεκαετίες στην Κούβα, μεταφέρει στο tvxs σκέψεις και βιώματα από την εμπειρία της στο νησί της επανάστασης, την ώρα που η χώρα βρίσκεται εν μέσω σκληρού ενεργειακού αποκλεισμού και γεωπολιτικών πιέσεων από τις ΗΠΑ.
Μέσα από τις αφηγήσεις της, αναδεικνύεται η ζωή και η εφευρετικότητα των ανθρώπων της Κούβας στους δρόμους της Αβάνας, σε μια περίοδο όπου το ενδεχόμενο στρατιωτικής αμερικανικής επέμβασης φαντάζει δυστυχώς αρκετά κοντινό.
Αυτό το διάστημα οι ΗΠΑ «σφυροκοπούν» την Κούβα με παρατεταμένο ενεργειακό αποκλεισμό, απειλές στρατιωτικής επέμβασης και διπλωματικές πιέσεις. Ποια είναι η δική σας προσέγγιση για αυτές τις εξελίξεις;
Αν και επιδιώκω να βλέπω αντικειμενικά τις τελευταίες εξελίξεις που σχετίζονται με την Κούβα, για τις οποίες ενημερώνομαι ακατάπαυστα και αγωνιωδώς, αναζητώντας την αλήθεια και ποιες μπορεί να είναι οι προοπτικές, σίγουρα οι δικές μου σκέψεις εμπεριέχουν και μια υποκειμενική και συναισθηματική διάσταση, λόγω των δεσμών μου με το Νησί, όπου έζησα τόσα χρόνια. Βέβαια, κανένας καλοπροαίρετος άνθρωπος, έστω και λίγο ενημερωμένος, δεν αμφισβητεί το βρώμικο παιχνίδι των ΗΠΑ απέναντι στην Κούβα, που τους τελευταίους μήνες φτάνει στα όρια γενοκτονίας, με στόχο να την υποτάξει πλήρως στις «ορέξεις» της.
Ποια είναι η εμπειρία σας από τη ζωή στην Κούβα;
Συναναστράφηκα με τους Κουβανούς από τη δεκαετία του ’70 και τους λάτρεψα. Ήταν ένα κοινό συναίσθημα. Υπήρξε αγάπη για αυτόν τον λαό που δεν με εγκατέλειψε ποτέ. Είναι τόσο δοτικοί, ανοιχτόκαρδοι και αλληλέγγυοι, κάτι που δεν το είδα αλλού σε τέτοιο βαθμό, ακόμη και στους λιγότερο… σωστούς, να το πω έτσι. Στην πλειοψηφία τους, οι Κουβανοί είναι πολύ δεμένοι με τον τόπο τους, την οικογένεια και τη χώρα τους. Ακόμη και όταν βρίσκονται μακριά της, τους κυριεύει ο νόστος και βοηθούν οικονομικά ή με όποιον τρόπο μπορούν την οικογένεια που άφησαν πίσω, κάτι ιδιαίτερα σημαντικό μετά την έναρξη της πανδημίας του κορονοϊού.
Από τα βιώματά σας πώς θα περιγράφατε τη σχέση των Κουβανών με το πολιτικό / κοινωνικό σύστημα;
Επί χρόνια άκουγα Κουβανούς να λένε ότι είναι φιντελιστές παρά σοσιαλιστές. Όχι γιατί αρνούνται τον σοσιαλισμό, αλλά γιατί έτσι υπογράμμιζαν την ταύτισή τους με την Επανάσταση και τον ηγέτη της. Ο Φιντέλ τους έκανε περήφανους γι’ αυτό που είναι, για το πώς κατάφεραν να οικοδομήσουν μια κοινωνία με τόσες επιτυχίες, παρά τον συνεχή αποκλεισμό. Η θαυμαστή αλληλέγγυα στάση τους σε πολλούς τομείς εκτός συνόρων δεν νομίζω ότι θα ήταν εφικτή αν οι Κουβανοί δεν είχαν μέσα τους την ανθρωπιά και την άμεση αλληλεγγύη, λόγος για τον οποίο αγαπήθηκαν όπου πήγαιναν. Σε τέτοιες αποστολές υπηρέτησαν και μέλη της οικογένειάς μου, οπότε τα γνωρίζω εκ των έσω, όπως και από πολλούς Κουβανούς φίλους.
Τα δυτικά ΜΜΕ σπάνια αναφέρονται σε αυτά τα χαρακτηριστικά που περιγράφετε, συχνά όμως παρουσιάζουν διαμαρτυρίες ενάντια στο καθεστώς, προσπαθώντας να καλλιεργήσουν ένα κλίμα αμφισβήτησης.
Κατά καιρούς έχουν ξεσπάσει κάποιες διαμαρτυρίες. Ακριβώς με στόχο να προκύψουν τέτοιες καταστάσεις και να διχαστεί η κοινωνία. Η Κούβα δέχεται βάναυσο και τερατώδη αποκλεισμό, μια παλιά συνταγή που δεν παύει να εφαρμόζεται. Αν κάποιος δεν έζησε παρόμοιες δυσκολίες, δύσκολα μπορεί να καταλάβει το μέγεθός τους. Όταν φίλοι Έλληνες με ρωτούν για την Κούβα, τους περιγράφω πώς επηρεάζεται η καθημερινότητα του κόσμου όταν όλα έχουν παραλύσει λόγω έλλειψης πετρελαίου. Με διακοπές ρεύματος 12, 24, ακόμη και 36 ώρες συνεχόμενες, με ρεύμα μόνο για ένα δίωρο, με συνέπεια το ψυγείο να αχρηστεύεται και να μην μπορούν να συντηρηθούν τα τρόφιμα σε μια ζεστή τροπική χώρα.
Σε πολλές περιοχές, αλλά και σε κάθε σπίτι, το νερό τροφοδοτείται με αντλίες, οπότε χωρίς ρεύμα δεν υπάρχει ούτε νερό. Για μαγείρεμα, ο κόσμος χρησιμοποιεί κάρβουνο ή ξύλα. Η συγκοινωνία έχει σχεδόν παραλύσει, ενώ σχολεία και νοσοκομεία υπολειτουργούν. Το αποτέλεσμα είναι ότι υπάρχει κόσμος που βρίσκεται σε απόγνωση, γιατί αυτή η κατάσταση κρατάει πολύ καιρό. Άκουσα μία Κουβανή να λέει: «Ας γίνει ό,τι να ’ναι, μόνο να τελειώσει αυτό το βάσανο». Προσπαθώ να τους καταλάβω. Τι θα έλεγαν αν η Κούβα είχε αύριο την τύχη της Γάζας και βομβαρδιζόταν;
Πριν δεν είχαμε διαμαρτυρίες — όταν η ζωή ήταν όμορφη, ας πούμε, αν και όχι εύκολη με τα δικά μας δεδομένα. Ακούγεται περίεργο να ισχύουν και τα δύο ταυτόχρονα αλλά έτσι είναι και αν σκεφτούμε μόνο τη μουσική της Κούβας μπορεί να μπούμε στο νόημα. Με τις βασικές ανάγκες καλυμμένες και με επιτεύγματα στην παιδεία, την υγεία, την επιστήμη, τον πολιτισμό, τον αθλητισμό κ.λπ., όλα αυτά ήταν που κυριολεκτικά «πότιζαν» τη ζωή του Κουβανού.
Εγώ θα καταλόγιζα τις τωρινές διαμαρτυρίες και τις αιτίες τους στη δύσκολη καθημερινότητα, σε προσπάθειες υποκινούμενες από το εξωτερικό με χρήματα — γνώρισα από κοντά τέτοιες περιπτώσεις — αλλά και σε προσπάθειες με πληρωμένους αγκιτάτορες που βάζουν φυτίλια. Είχα έναν τέτοιο συνάδελφο που συνέχεια δηλητηρίαζε την ατμόσφαιρα. Αυτά επιδιώκουν οι «καλοί» βόρειοι γείτονες, όπως είδαμε πρόσφατα στο Ιράν: να διχάσουν τον λαό, να προκαλέσουν αναταραχές και στη συνέχεια να επέμβουν ως «σωτήρες».
Πώς θα περιγράφατε αυτή τη στιγμή το κοινωνικό μοντέλο της Κούβας;
Τα τελευταία χρόνια στρέφεται προς την αποκέντρωση και την ιδιωτικοποίηση στους μη στρατηγικούς τομείς, κάτι που η κυβέρνηση είχε αναγγείλει εδώ και χρόνια. Πρόκειται για ένα μέτρο αναγκαίο κατά την άποψη ορισμένων διακεκριμένων Κουβανών οικονομολόγων. Το θετικό είναι ότι υπήρξε ανάκαμψη της αγοράς με προϊόντα που το κράτος αδυνατεί να προσφέρει, λόγω έλλειψης πρόσβασης και συναλλαγών με ξένες τράπεζες, εκτός από μερικές εξαιρέσεις που δεν υποκύπτουν στις διαταγές της Ουάσιγκτον. Αυτός είναι πάντως ο στόχος: να αποδυναμωθεί το κράτος και το κόμμα και να αντικατασταθεί το σοσιαλιστικό σύστημα με ένα μοντέλο καπιταλιστικού τύπου μέσω ιδιωτικοποιήσεων, κάτι που τώρα ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Μάρκο Ρούμπιο απαιτούν ανοιχτά.
Το αρνητικό είναι ότι αυτό προκάλεσε εν μέρει τη «δολαριοποίηση» της οικονομίας, όρος που χρησιμοποίησε δημόσια και ο υπουργός Οικονομίας της Κούβας ως αναγκαίο κακό, εφόσον το κράτος έχει ξεμείνει από σκληρό νόμισμα για να καλύψει ακόμη και τις βασικές ανάγκες. Πρόκειται για ένα φαινόμενο που δημιούργησε ανισότητες στην κοινωνία, με την ψαλίδα να αυξάνεται και μεγάλο μέρος του λαού που δεν έχει πρόσβαση στα δολάρια, να βρίσκεται σε ευάλωτη κατάσταση και να διαμαρτύρεται ότι οι ιδιώτες που ανοίγουν σούπερ μάρκετ κ.λπ. «γδέρνουν» με τις τιμές. Από την πλευρά τους, οι τελευταίοι αμύνονται εξηγώντας τις πολύπλευρες δυσκολίες που αντιμετωπίζουν μέσα στην τόσο ασταθή κατάσταση της χώρας, η οποία επηρεάζει και τους ίδιους.
Εκεί όμως που συμφωνεί η συντριπτική πλειοψηφία του λαού, όπως υποστηρίζουν πάρα πολλοί — και το πιστεύω, αν και δεν υπάρχουν στατιστικά στοιχεία — είναι το «όχι» στην αποικιοκρατία. Η λευτεριά και η αγάπη για την ανεξαρτησία έχουν βαθιές ρίζες στην ιστορική εξέλιξη της Κούβας, από τον μακρόχρονο απελευθερωτικό αγώνα απέναντι στην Ισπανία και έπειτα στις ΗΠΑ μέχρι την τελική νίκη της Επανάστασης με ηγέτη τον Φιντέλ Κάστρο.
Πώς κατάφεραν οι Κουβανοί να αντιμετωπίσουν τα καθημερινά προβλήματα που κατονομάζετε;
Με εφευρετικότητα, θα έλεγα. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η συντήρηση των παλιών αυτοκινήτων τους ή δημιουργία εμβολίων από τους επιστήμονες για την πανδημία της Covid 19. Aλλά κυρίως με την αλληλεγγύη σε όλα τα επίπεδα: της οικογένειας, του γείτονα, του συναδέλφου.
Το τελευταίο βιβλίο σας έχει θέμα την επίδραση του ελληνικού πολιτισμού στην Κούβα.
Η ελληνική επίδραση στην Κούβα υπάρχει από την ανακάλυψή της από τον Χριστόφορο Κολόμβο, διότι συμπίπτει με το μεγάλο ρεύμα της Αναγέννησης που τρέφεται από τον ελληνορωμαϊκό κλασικισμό τον οποίο η Ισπανία υιοθέτησε όπως καμία άλλη ευρωπαϊκή χώρα και τον εμφύτευσε στα εδάφη της πέρα από τον Ατλαντικό. Η Κούβα, ως προέκταση της Ισπανίας, εφαρμόζει, αναπτύσσει και προσαρμόζει στα μέτρα της τον ανθρωποκεντρισμό που χαρακτηρίζει τον ελληνικό κλασικισμό. Ιδεολογικά στοχεύει από παλιά σε μια δίκαιη, ουμανιστική κοινωνία.
Η Ελληνική Επανάσταση του 1821 την ενέπνευσε να κηρύξει τον δικό της απελευθερωτικό αγώνα από το ισπανικό στέμμα. Ναι, η μακρόχρονη μελέτη μου, πηγή του βιβλίου με τίτλο «Η επίδραση του ελληνικού πολιτισμού στην Κούβα», το αποδεικνύει με αδιάψευστα επιχειρήματα — επίδραση που διαμόρφωσε, μαζί με άλλα στοιχεία, τον πολιτισμικό πλούτο της χώρας.
Αυτή την περίοδο υπάρχει γενικευμένη ανησυχία για μια στρατιωτική εισβολή των ΗΠΑ στην Κούβα, γεγονός που έχει προαναγγείλει με δηλώσεις του ο ίδιος ο Ντόναλντ Τραμπ.
Θα έλεγα ότι η Κούβα μπορεί να αντιμετωπίσει αυτή την τεράστια απειλή αν ο λαός της μείνει ενωμένος, συνειδητοποιώντας τον τεράστιο κίνδυνο που τον απειλεί, και υπερασπιστεί με σθένος τη λευτεριά και την ανεξαρτησία του. Μαζί με αυτά, είναι σημαντικό να διατηρήσει στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό τις κοινωνικές κατακτήσεις της Κούβας.
Παρά τις τεράστιες δυσκολίες που αντιμετωπίζει σήμερα ο κουβανικός λαός, συνεχίζει να είναι ζωντανός και ενεργός όσο μπορεί. Συνεχίζονται οι καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, η μουσική και το θέατρο, οι επιστημονικές αναλύσεις και οι μελέτες για το πώς θα ξεπεραστεί όλη αυτή η κατάσταση. Κοινωνιολόγοι, οικονομολόγοι, φιλόσοφοι και αρχιτέκτονες αλληλεπιδρούν, αλληλοτροφοδοτούνται, μοιράζονται πληροφορίες και αναζητούν λύσεις — δωρεάν, βέβαια.
Υπάρχουν καθημερινά άρθρα ακόμη και για γεγονότα εκτός συνόρων. Πολύ συχνά μαθαίνουμε για κάποιον που κατάφερε να κινήσει το αυτοκίνητό του με κάρβουνο δηλαδή με μία προσωπική του εφεύρεση ή ότι κάποιος άλλος προσπαθεί να μαγειρέψει με ηλιακή ενέργεια. Οι αρχιτέκτονες επιχειρούν να βελτιώσουν την πόλη στις σημερινές συνθήκες, ενώ κάποιες γειτονιές με τις ιδέες τους έλυσαν το πρόβλημα των σκουπιδιών. Η ζωή συνεχίζεται.
Ρεπορτάζ / Μία εβδομάδα στην Κούβα
Κούβα / Η εμμονή του Τραμπ, η νεοαποικιοκρατική αντίληψη και η κληρονομιά του Φιντέλ
Μαρτυρία Αμερικανών βουλευτών / Στην Κούβα εγκληματούμε
Εν μέσω σκληρού ενεργειακού αποκλεισμού και γεωπολιτικών πιέσεων από τις ΗΠΑ
* * *
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.