Ο Φιντέλ και ο Γκάμπο το 2000, στο Φεστιβάλ Πούρων της Αβάνας (JOSE GOITIA/AP/SIPA)
Γκαμπριέλ Γαρσία Μάρκες
Gabriel José García Márquez
(6 Μαρ. 1927, Αρακατάκα, Κολομβία - 17 Απριλίου 2014, Πόλη του Μεξικού, Μεξικό)
Φιντέλ Κάστρο: Η Τέχνη Του Λόγου
(Αποσπάσματα)
Ο Φιντελ Καστρο αναφερόμενος σε έναν ξένο επισκέπτη, τον οποίον συνόδευε για μια βδομάδα κατά την περιοδεία του στην ενδοχώρα της Κούβας, είπε: «Μα πώς θα μιλήσει αυτός ο άνθρωπος, που μιλάει περισσότερο κι από μένα!» Αρκεί να γνωρίζεις έστω και λίγο τον Φιντέλ Κάστρο, για να καταλάβεις πως αυτή ήταν μια υπερβολή του, κι από τις μεγαλύτερες, επειδή είναι αδύνατο να φανταστείς κάποιον πιο εθισμένο από αυτόν στις ομιλίες. Η προσήλωσή του στον λόγο αγγίζει τα όρια της μαγείας. Στην αρχή της Επανάστασης, μια εβδομάδα μόλις μετά την θριαμβική του είσοδο στην Αβάνα, μίλησε στην τηλεόραση χωρίς διακοπή επί εφτά ώρες. Πρέπει να είναι παγκόσμιο ρεκόρ. Τις πρώτες πρωινές ώρες, οι κάτοικοι της Αβάνας, καθόλου εξοικειωμένοι με την υπνωτική δύναμη εκείνης της φωνής, καθίσανε να τον ακούσουνε με τον παραδοσιακό τρόπο, αλλά καθώς πέρναγε η ώρα, επιστρέφανε στη ρουτίνα τους, με το ένα αφτί στα δικά τους και με το άλλο στην ομιλία.
[…] Οι ιδιωτικές φιέστες έρχονται σε αντίθεση με τον χαρακτήρα του, μιας και είναι από τους σπάνιους Κουβανούς που δεν τραγουδάνε ούτε χορεύουνε και οι λιγοστές εκδηλώσεις όπου παρευρίσκεται, τροποποιούνται μόλις φτάσει. Μπορεί να μην το συνειδητοποιεί. Μπορεί να μη γνωρίζει την επιβλητική δύναμη της παρουσίας του, που αμέσως κατακλύζει τον χώρο, αν και δεν είναι τόσο ψηλός και τόσο σωματώδης, όπως φαίνεται με πρώτη ματιά. Έχω δει τους πιο φλεγματικούς ανθρώπους να χάνουνε τον έλεγχο μπροστά του, να γίνονται ακραία συγκρατημένοι ή υπερβολικά επιπόλαιοι, χωρίς να συνειδητοποιούνε στο ελάχιστο πως αυτός είναι τόσο τρομοκρατημένος όσο κι οι ίδιοι, και πρέπει να κάνει εκείνος την αρχή για να μην τον πάρουνε είδηση. Πίστευα πάντα πως ο πληθυντικός, όταν μιλάει για τις πράξεις του, δεν είναι ο πληθυντικός της μεγαλοπρέπειας, όπως φαίνεται, αλλά ένας ποιητική αδεία τρόπος για να κρύψει την ντροπαλοσύνη του.
Είναι γεγονός πάντως πως οι χοροί και η μουσική σταματάνε, το φαγοπότι αναβάλλεται και οι θαμώνες μαζεύονται γύρω του, για να συμμετέχουνε στη συζήτηση που ξεκινάει αμέσως. Κι έτσι μπορεί να το τραβήξει μέχρι εκεί που δεν παίρνει άλλο, όρθιος, χωρίς να πιει, χωρίς να φάει. Είναι φορές που πριν πάει για ύπνο, μέσα στα μαύρα μεσάνυχτα, χτυπάει απροειδοποίητα την πόρτα κάποιου φίλου με τον οποίον νιώθει άνετα και του ανακοινώνει πως είναι μόνο για πέντε λεπτά. Το λέει με τέτοια ειλικρίνεια, που ούτε καν κάθεται, αλλά σιγά σιγά με την ορθοστασία και τη συζήτηση αναζωογονείται, και στο τέλος στρογγυλοκάθεται σε μια καρέκλα, απλώνει τα πόδια του και λέει: «Νιώθω σαν καινούργιος». Έτσι είναι: Κουρασμένος από την κουβέντα, ξεκουράζεται κουβεντιάζοντας.
Είπε κάποτε: «Στην επόμενη μετενσάρκωσή μου θέλω να είμαι συγγραφέας». Γράφει όντως καλά και του αρέσει να γράφει, ακόμα και στο αυτοκίνητο εν κινήσει, σε κάτι σημειωματάρια που κουβαλάει πάντα μαζί του για να καταγράφει τις σκέψεις του, συμπεριλαμβανομένων και των προσωπικών του επιστολών. Τα σημειωματάρια είναι από κοινό χαρτί με μπλε πλαστική κουβερτούρα, αμέτρητα με την πάροδο των ετών. Κάνει κάτι μικροσκοπικά και δυσδιάκριτα γραμματάκια, αν και με πρώτη ματιά φαίνονται τόσο απλά, σαν από μαθητή. Ο τρόπος γραφής του μοιάζει με αυτόν ενός επαγγελματία. Μια πρόταση τη διορθώνει κάμποσες φορές, τη διαγράφει, την ξαναγράφει στα περιθώρια και δεν είναι καθόλου σπάνιο να ψάχνει για μέρες μια λέξη, στα λεξικά ή και ρωτώντας από δω κι από κει μέχρι να βρει αυτή που του αρέσει.
[…] Στις δημόσιες ομιλίες του ή στις συζητήσεις του σπανίως παραθέτει λόγια άλλων, πλην του Χοσέ Μαρτί, του αγαπημένου του συγγραφέα. Γνωρίζει σε βάθος και τους 28 τόμους του έργου του και έχει το ταλέντο να ενσωματώνει την ιδεολογία του στην ψυχοσύνθεση μιας μαρξιστικής επανάστασης. Αλλά η ουσία της δικής του σκέψης θα μπορούσε να πηγάζει από τη βεβαιότητα πως σκοπός της συλλογικής εργασίας είναι πάνω απ’ όλα η φροντίδα ενός εκάστου.
[…] Πιστεύω πως η πιο σπάνια αρετή του σαν πολιτικού είναι αυτή του η ικανότητα να προβλέπει τις εξελίξεις των γεγονότων μέχρι τις πιο δυσδιάκριτες συνέπειές τους. Σαν να μπορούσε να δει την κορυφή ενός παγόβουνου ταυτόχρονα με τα επτά όγδοά του κάτω απ’ το νερό. Κι αυτή την ικανότητα δεν την κατέχει από επιφοίτηση, μα είναι το αποτέλεσμα μιας επίπονης και επίμονης συλλογιστικής. Ένας τακτικός συνομιλητής θα μπορούσε να εντοπίσει μια εμβρυακή ιδέα και να παρακολουθήσει την εξέλιξή της για πολλούς μήνες, μέσα από διαρκείς συζητήσεις του, ώσπου να δημοσιοποιήσει την τελική της μορφή, όπως ακριβώς συνέβη και με το εξωτερικό χρέος. Και τότε, μόλις το θέμα εξαντληθεί, είναι σαν να έχει ολοκληρώσει έναν κύκλο ζωής. Και το αρχειοθετεί οριστικά.
[…] Από τα διάφορα πολιτικά και στρατιωτικά του ονόματα, μόνο ένα του ταιριάζει: Φιντέλ. Τον περιβάλλουν χωρίς φόβο, του μιλάνε στον ενικό, διαφωνούνε μαζί του, τον αντικρούουν, τον αμφισβητούν, με έναν δίαυλο επικοινωνίας, που μέσα του η αλήθεια κυλάει σαν χείμαρρος. Και είναι τότε, που πέρα από την οικειότητα αποκαλύπτεται το εξαιρετικό ανθρώπινο ον, που η λάμψη της ίδιας του της εικόνας δεν σε αφήνει να το δεις.
Αυτός είναι ο Φιντέλ Κάστρο που πιστεύω πως τον ξέρω, μετά από αμέτρητες ώρες συζητήσεων, όπου σπάνια περνάνε τα φαντάσματα της πολιτικής. Ένας άνθρωπος με αυστηρές συνήθειες και ανεξάντλητα όνειρα, με μια κλασική παλιομοδίτικη εκπαίδευση, με προσεκτικά μετρημένα λόγια και λεπτούς τρόπους, ανίκανος να συλλάβει την οποιαδήποτε ιδέα αν δεν είναι κολοσσιαίου μεγέθους. Ονειρεύεται πως οι επιστήμονές του θα βρούνε την απόλυτη θεραπεία για τον καρκίνο και έχει χαράξει την εξωτερική πολιτική μιας παγκόσμιας δύναμης, σε ένα νησί χωρίς γλυκό νερό, ογδόντα τέσσερεις φορές μικρότερο από τον μεγάλο του εχθρό.
[…] Τον έχω ακούσει, στις ελάχιστες νοσταλγικές του στιγμές να αναπολεί τις βουκολικές αυγές των παιδικών του χρόνων, τον παιδικό του έρωτα που έφυγε, τα πράγματα που θα μπορούσε να είχε κάνει αλλιώς για να κερδίσει περισσότερο χρόνο στη ζωή. Ένα βράδυ, την ώρα που έτρωγε αργά αργά μικρές κουταλίτσες παγωτό βανίλια, τον είδα τόσο μελαγχολικό κάτω απ’ το βάρος της μοίρας τόσων πολλών ανθρώπων, τόσο απόμακρο κι απ’ τον εαυτό του ακόμα, που για μια στιγμή μού φάνηκε εντελώς αλλιώτικος από εκείνον που ήτανε πάντα. Τον ρώτησα τότε τι θα ’θελε περισσότερο σε τούτον τον κόσμο και μου απάντησε αβίαστα: «Να στέκομαι μόνο σε μια γωνία του δρόμου».
Μετάφραση: Μπάμπης Ζαφειράτος, Δεκ. 2025
_______________________
―Τίτλος του πρωτότυπου κειμένου, Fidel Castro: el oficio de la palabra hablada: Είναι ο πρόλογος του Μάρκες, για το βιβλίο του Ιταλού δημοσιογράφου Τζιάνι Μινά, Μια Συνάντηση με τον Φιντέλ, από συνέντευξη που πραγματοποιήθηκε στις 28 Ιουν. 1987. Το βιβλίο εκδόθηκε την ίδια χρονιά στην Κούβα από το Γραφείο Εκδόσεων του Συμβουλίου της Επικρατείας. Ο Μάρκες, φίλος του Φιντέλ, εξηγεί με μαεστρία τις συνήθειες του Αθάνατου Κομαντάντε.
―Τζιάνι Μινά (Gianni Minà, 1938-2023): Συγγραφέας και τηλεοπτικός παρουσιαστής, επίσης, από στους σημαντικότερους Ιταλούς δημοσιογράφους, συνεργάστηκε με ιταλικές και ξένες εφημερίδες, έκανε εκατοντάδες ρεπορτάζ για τη RAI, αλλά και ντοκιμαντέρ για τον Τσε Γκεβάρα, τον Μοχάμεντ Άλι, τον Φιντέλ Κάστρο, τη Ριγοβέρτα Μεντσού, τον Υποδιοικητή Μάρκος, τον Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα κ. ά.
Casa de las Américas_La Habana, Cuba
* * *
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.