Κώστας Γουλιάμος
Διάβασα πως στο Μητρώο Πολιτικών Κομμάτων στην Κύπρο των 561.252 ψηφοφόρων, τα εγγεγραμμένα κόμματα είναι 26.
Αυθύπαρκτο επομένως και το ερώτημα: τι ακριβώς υποδηλοί ή/και σηματοδοτεί η παρουσία 26 κομματικών σχηματισμών στις επικείμενες εκλογές της Κυπριακής Δημοκρατίας, σε ένα εκλογικό σώμα περίπου 561.252 ψηφοφόρων;
Κατά τη γνώμη μου υποδηλοί ένα φαινόμενο που δεν μπορεί να ερμηνευθεί επαρκώς με όρους απλού πολιτικού πλουραλισμού ή θεσμικής “ανοχής”. Τουναντίον, ο υπερκατακερματισμός του κομματικού συστήματος συνιστά ένδειξη βαθύτερης κρίσης πολιτικής εκπροσώπησης, η οποία εδράζεται στις αντιφάσεις του σύγχρονου καπιταλισμού και στη φθορά των μηχανισμών αστικής ηγεμονίας.
Στην αστική δημοκρατία τα συστημικά κόμματα εντάσσονται στο εποικοδόμημα και λειτουργούν ως μορφές οργάνωσης, διαμεσολάβησης και νομιμοποίησης των κυρίαρχων κοινωνικών σχέσεων. Η δε σχετική “σταθερότητα” του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής ιστορικά συνοδεύεται από κομματικά συστήματα περιορισμένου αριθμού, εντός των οποίων οι ενδοαστικές αντιθέσεις εκφράζονται πολιτικά χωρίς να τίθεται υπό αμφισβήτηση ο πυρήνας των σχέσεων παραγωγής. Όταν, ωστόσο, οι κοινωνικές και οικονομικές αντιφάσεις οξύνονται και οι παραδοσιακοί φορείς αδυνατούν να εξασφαλίσουν κοινωνική συναίνεση, το πολιτικό πεδίο εισέρχεται σε φάση αποδιάρθρωσης.
Η Κύπρος εντάσσεται σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο. Η σταδιακή μετατόπιση της οικονομίας προς ένα μοντέλο χρηματοπιστωτικοποιημένου καπιταλισμού, βασισμένου στις υπηρεσίες, τα ακίνητα και την ευέλικτη εργασία, έχει επιφέρει έντονη κοινωνική διαφοροποίηση, επισφάλεια και αποδυνάμωση των συλλογικών μορφών ταξικής οργάνωσης.
Ταυτόχρονα, η εργατική τάξη και, συνολικά, οι εργαζόμενοι εμφανίζονται κατακερματισμένοι τόσο υλικά όσο και ιδεολογικά. Επιπλέον, οι παραδοσιακοί κομματικοί μηχανισμοί παρουσιάζουν μειωμένη -αριθμητικά και ποιοτικά- ικανότητα συλλογικής έκφρασης, όπως και έλλειμμα πολιτικής και ταξικής πάλης. Σε αυτό το σημείο, η έννοια της “οργανικής κρίσης”, όπως αναπτύχθηκε από τον Αντόνιο Γκράμσι, προσφέρει το κρίσιμο ερμηνευτικό υπόβαθρο. Η οργανική κρίση δεν αφορά απλώς την οικονομία, αλλά τη συνολική αδυναμία του κυρίαρχου αστικού και συστημικού apparatus να διατηρήσει την ηγεμονία του μέσω συναίνεσης. Στην παρούσα συγκυρία, η κρίση αυτή λαμβάνει μορφές αποσπασματικές, μεταβατικές και ιδεολογικά ασταθείς.
Πριν από μερικά χρόνια διατύπωσα την έννοια του “πολιτικού υβριδισμού”, η οποία μπορεί να ερμηνευτεί ως μια νεώτερη προσθήκη στη θεωρία της κρίσης ηγεμονίας. Συγκεκριμένα, ερμήνευα τον πολιτικό υβριδισμό ως μια ιστορικά συγκεκριμένη μορφή αποσύνθεσης της αστικής πολιτικής εκπροσώπησης στον καπιταλισμό του 21ου αιώνα.
Αναφερόμουν στην παρουσία ή/και συγκρότηση φαινομενικά ετερόκλητων ιδεολογικά ή προγραμματικά πολιτικών σχημάτων που, ωστόσο, αλληλοσυνδέονται και ομογνωμούν πάνω σε κύρια συστημικά πολιτικά ζητήματα (λογουχάρη, επιδεικνύουν νομιμοφροσύνη και συμμόρφωση προς τις ΝΑΤΟικές-Ευρωατλαντικές γραμμές για “οικονομία πολέμου”, ΚΑΠ, Υπερμνημόνια τύπου Ταμείου Ανάκαμψης, ευρωενωσιακές αντιλαϊκές πολιτικές κλπ). Μάλιστα όλα τούτα (όπως και άλλα) ζητήματα – του κυπριακού συμπεριλαμβανομένου- αποταξικοποιούνται και αποιδεολογικοποιούνται.
Επιπρόσθετα, ο πολιτικός υβριδισμός καλλιεργεί κι` εμπεδώνει την αισθητικοποίηση της πολιτικής και του πολιτικού, εστιάζοντας σ`επικοινωνιακές και οργανωτικές συνθέσεις της αστικής ιδεολογίας τύπου κοσμοπολιτισμού, φιλανθρωπίας και δικαιωματισμού. Εξού και διασταυρώνονται οι θέσεις φαινομενικά ετερόκλητων ιδεοπολιτικών σχημάτων, μετατρέποντας την πολιτική είτε σε πεδίο διαχείρισης, είτε σε μηχανισμό ανακύκλωσης της δυσαρέσκειας ή/και σε χώρο προσχηματικών αντιπαραθέσεων.
Εξάλλου, ένας πολύ μεγάλος αριθμός εκ των 26 κομμάτων δεν εκφράζει διακριτές κοινωνικές ή ταξικές πολιτικές, αλλά συνιστά ένα συνονθύλευμα μορφών πολιτικής αναπαράστασης και ρητορικής χωρίς οργανική κοινωνική βάση. Συνδυάζει κυρίως στοιχεία ψευδοκοινωνικής αφήγησης με νεοφιλελεύθερες οικονομικές θέσεις, όπως και πολιτισμικές αναφορές ή εικόνες μιας κίβδηλης “αντισυστημικής” (αυτο)παρουσίασης. Ήτοι στοιχεία και πολιτικές που δεν στοχεύουν δομικά στη ρηγμάτωση των καπιταλιστικών σχέσεων εξουσίας. Πρόκειται για υβριδικές μορφές πολιτικής ενσωμάτωσης. Ως εκ τούτου, ο πολιτικός υβριδισμός λειτουργεί αντικειμενικά υπέρ της αναπαραγωγής της αστικής εξουσίας.
Συνολικά, η κυπριακή περίπτωση εντάσσεται σε αυτό το πλαίσιο. Άλλωστε, η μετάβαση -όπως και παραπάνω ανέφερα- σε ένα μοντέλο χρηματοπιστωτικοποιημένου καπιταλισμού, σε συνδυασμό με την απορρύθμιση της εργασίας και τη διεύρυνση των κοινωνικών και οικονομικών ανισοτήτων, έχει υπονομεύσει ή/και αποδυναμώσει τους παραδοσιακούς μηχανισμούς πολιτικής εκπροσώπησης.
Η εργατική τάξη εμφανίζεται κατακερματισμένη, με μειωμένη συνδικαλιστική ισχύ. Από την άλλη, η κατίσχυση του φαινομένου των "κομμάτων-καρτέλ" εντείνει κι εκτείνει την κρίση.
Παράλληλα, η κοινωνική δυσαρέσκεια, υπό αυτές τις συνθήκες, δεν μετασχηματίζεται σε συνεκτική αντικαπιταλιστική και αντιιμπεριαλιστική πολιτική. Το αντίθετο, διοχετεύεται σε πολλαπλές και πάντως συχνά σε προσωποπαγείς κομματικές μορφές.
Με άλλα λόγια, το κράτος και το αστικό-συστημικό πολιτικο σύστημα διαθέτουν τη δυνατότητα να απορροφούν και να αναδιατάσσουν τις κοινωνικές αντιφάσεις χωρίς να τίθεται υπό αμφισβήτηση ο καπιταλιστικός πυρήνας της εξουσίας.
Συμπερασματικά, η κρίση της πολιτικής εκπροσώπησης μετασχηματίζεται σε μορφή σταθεροποιητικής αποσταθεροποίησης: ήτοι, πολλαπλότητα χωρίς ρήξη, διαφοροποίηση χωρίς ανατροπή.
Η υπέρβαση αυτής της κατάστασης δεν μπορεί να προκύψει από αστικές θεσμικές αναδιατάξεις ή περαιτέρω κομματικό κατακερματισμό, αλλά προϋποθέτει την ανασυγκρότηση της ταξικής πάλης σε πολιτικό επίπεδο.
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
________
* * *
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.