Κώστας Γουλιάμος: Οι Θερσίτες, Το ανθρωποειδές ρομπότ, Η λαϊκή οργή στο Ιράν, Ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί, Τα συστημικά ΜΜΕ και η Γροιλανδία, Κύπρος και ΕΕ, Ψευδομόρφωση, ΗΠΑ και εκφασιμός, Βενεζουέλα, Η αστική μυθολογία, Μπέρτολτ Μπρεχτ, Michelangelo Pistoletto (12 άρθρα)

Κώστας Γουλιάμος

1. Για τους αιώνια καταδιωγμένους από την αστική δημοκρατία Θερσίτες...

Στη σημερινή εποχή πολιτικού εκφασισμού που αναπτύσσεται έντονα στις ΗΠΑ από την κυβέρνηση Τράμπ -και είτε εξάγεται, υιοθετείται/υλοποιείται στην πράξη είτε καλλιεργείται από ΕΕ και χώρες του λεγόμενου δυτικού μοντέλου- εντείνονται οι μηχανισμοί δίωξης, όπως βέβαια και οι πολιτικές πρακτικές που δείχνουν πώς το αστικό κράτος όχι μόνο παγιδεύει αλλά αποθαρρύνει, εξοστρακίζει και ποινικοποιεί την ενεργό κριτική.

Από πολλές απόψεις η ρητορική της αστικής δημοκρατίας περί ελευθερίας του λόγου στον 21ο αιώνα κατεδαφίζεται ή/και αποδομείται λόγω ακριβώς πρακτικών ποινικοποίησης και καταστολής, ειδικά όταν η κριτική απειλεί τα συμφέροντα που διατηρούν την οικονομική και πολιτική κυριαρχία του κεφαλαιοκρατισμού.

Επιπλέον, ως απόρροια κοινωνικού αυτοματισμού, υπάρχουν νόμοι σε χώρες που μπορεί να καταστείλουν ή να ποινικοποιήσουν ακόμη και μη ενοχλητικές κριτικές φωνές υπό το πρόσχημα της προστασίας άλλων δικαιωμάτων.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, λογουχάρη, η καταδίκη ακτιβιστών για σχεδιασμό διαμαρτυρίας δείχνουν μια αυστηρή προσέγγιση στην αντιμετώπιση κοινωνικών κινημάτων, με νέους νόμους που επεκτείνουν τη δικαιοδοσία της ποινικής δικαιοσύνης σε δράσεις που κάποτε θεωρούνταν θεμιτή πολιτική έκφραση.

Αυτές οι περιπτώσεις δεν είναι μεμονωμένες ή τυχαίες. Αποτελούν συστημικές εκδηλώσεις του αστικού κοινοβουλευτισμού που χρησιμοποιεί νομικούς και κατασταλτικούς μηχανισμούς για να περιορίσει φωνές που απειλούν την νομιμοποίηση και τα συμφέροντα της άρχουσας τάξης.

Έτσι, ο περιορισμός της δημόσιας κριτικής γύρω από οικονομική ανισότητα, την κρατική βία και τρομοκρατία των ΗΠΑ, Ισραήλ κ.ο.κ , την περιβαλλοντική πολιτική ή τις κοινωνικές ανισότητες, αντιμετωπίζονται με νομικές ποινικοποιήσεις, πρόστιμα και κράτηση.

Επομένως, η ελευθερία του λόγου δεν είναι απλώς ένα αφηρημένο δικαίωμα. Το αντίθετο, αποτελεί πεδίο αντιπαράθεσης ανάμεσα στην κυρίαρχη τάξη και τις δυνάμεις που αμφισβητούν την εξουσία της. Βρίθουν τα παραδείγματα στην ιστορία, παλαιότερα και σύγχρονα.

Θα σταθώ όμως στον Θερσίτη, έναν “παραμελημένο” χαρακτήρα της “Ιλιάδας”, που αντιπροσωπεύει την κριτική φωνή και που στρέφεται κατά του κυρίαρχου λόγου των αρχόντων.

Είναι η φωνή “από τα κάτω” που απειλεί τα θεμέλια της εξουσίας αφού τολμά να κατηγορήσει τους ηγέτες (Αγαμέμνονα, Αχιλλέα) για την πολιορκία της Τροίας, εκφράζοντας τη δυσαρέσκεια των στρατιωτών.

Η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι το επεισόδιο στη Β΄ραψωδία όπου για πρώτη και μοναδική φορά ένας απλός στρατιώτης τολμά να μιλήσει δημόσια στη συνέλευση των Αχαιών.

Ο Θερσίτης λειτουργεί ως φωνή των κατώτερων κοινωνικών στρωμάτων, εκφράζοντας τη δυσαρέσκεια και την αγανάκτησή τους απέναντι στην εξουσία των αρχόντων.

Ο λόγος του στρέφεται κυρίως εναντίον του Αγαμέμνονα, τον οποίο κατηγορεί για πλεονεξία και αδικία. Δεν αμφισβητεί μόνο τις αποφάσεις του αρχηγού, αλλά και τη νομιμότητα της εξουσίας του, υποστηρίζοντας ότι ο πόλεμος διεξάγεται προς όφελος των ισχυρών και εις βάρος των απλών πολεμιστών. Χαρακτηριστικό είναι το απόσπασμα:

{….ἔχθιστος δ᾽ Ἀχιλῆϊ μάλιστ᾽ ἦν ἠδ᾽ Ὀδυσῆϊ·

τὼ γὰρ νεικείεσκε· τότ᾽ αὖτ᾽ Ἀγαμέμνονι δίῳ

ὀξέα κεκλήγων λέγ᾽ ὀνείδεα· τῷ δ᾽ ἄρ᾽ Ἀχαιοὶ

ἐκπάγλως κοτέοντο νεμέσσηθέν τ᾽ ἐνὶ θυμῷ.

αὐτὰρ ὁ μακρὰ βοῶν Ἀγαμέμνονα νείκεε μύθῳ·…}

(…του Αχιλλέως μισητός πολύ και του Οδυσσέως,

ότι συχνά τους ύβριζε· και τότε τον Ατρείδη

κρώζοντας εγλωσσόδερνε και τον μισούσαν όλοι

στα στήθη τους οι Αχαιοί και τον εκατακραίναν.

Και αυτός βοώντας έλεγε κάθε κακό του Ατρείδη:

(απόδοση: Ιάκωβου Πολυλά)

Στην Ιλιάδα του Ομήρου, παρά τον έντονα αριστοκρατικό και ηρωικό χαρακτήρα του έπους, εμφανίζονται στιγμές όπου αναδύονται κοινωνικές και πολιτικές ανησυχίες.

Στους στίχους της Β΄ ραψωδίας (225-242), ο Θερσίτης καταγγέλλει ανοιχτά τη συσσώρευση πλούτου και προνομίων από τον Αγαμέμνονα, ενώ οι απλοί πολεμιστές συνεχίζουν να υποφέρουν.

Η κριτική του αγγίζει θέματα κοινωνικής ανισότητας, εκμετάλλευσης και άδικης κατανομής των αγαθών, στοιχεία που αποκαλύπτουν βαθύτερους κοινωνικούς προβληματισμούς.

Ως εκ τούτου η αναφορά μου στο λόγο του Θερσίτη δεν είναι απλώς συμβολική. Επειδή ακριβώς ο λόγος του αντιπροσωπεύει την επίμονη πάλη ανάμεσα σε μια φωνή που επιμένει να λέει την αλήθεια και σε μια δομή που επιδιώκει να ελέγχει, να νομιμοποιεί και, στο όνομα μιας προσχηματικής τάξης, να ποινικοποιεί την αμφισβήτηση.

Ο Θερσίτης αποτελεί μια διαχρονική μορφή κοινωνικού λόγου. Στον Όμηρο εκφράζει μια αλήθεια που δεν μπορεί ακόμη να ακουστεί, εξού και τον ταπεινώνει, υποβαθμίζει και πολεμά ο Οδυσσέας. Στην ουσία όμως πρόκειται για πρώιμη ταξική διαμαρτυρία.

Στην παγκόσμια και νεοελληνική λογοτεχνία, ακόμα και στη φιλοσοφία δικαιώνεται συμβολικά ως αντιηρωική φωνή κοινωνικής κριτικής. Στον Σαίξπηρ, για παράδειγμα (Τρωίλος και Χρυσηίδα) ο Θερσίτης αποκαλύπτει την ηθική παρακμή της εξουσίας.

Ο δε Νίτσε τον αντιμετωπίζει ως σύμπτωμα κρίσης αξιών. Ειδικότερα στη νεοελληνική λογοτεχνία ο Θερσίτης δεν εμφανίζεται συνήθως ως συγκεκριμένο πρόσωπο, αλλά επιβιώνει ως σύμβολο.

Ο Κώστας Βάρναλης, ο Γιάννης Ρίτσος και ο Νίκος Καζαντζάκης υιοθετούν τη φωνή του περιθωριοποιημένου και του αντιήρωα για να ασκήσουν κοινωνική και πολιτική κριτική.

Η βασική διαφορά βρίσκεται στη στάση της κοινωνίας απέναντι στον λόγο του Θερσίτη. Στον Όμηρο, η τάξη και η ιεραρχία διαφυλάσσονται με τη βία και τη σιωπή του διαφωνούντος.

Στη νεοελληνική λογοτεχνία, αντίθετα, η φωνή του περιθωρίου προβάλλεται ως αναγκαία και αποκαλυπτική, και συχνά ως φορέας ηθικής αλήθειας.

Η εξέλιξη αυτή δείχνει πώς η λογοτεχνία επαναπροσδιορίζει διαρκώς τις σιωπηλές φωνές της ιστορίας. Όπου ο Θερσίτης δικαιώνεται και μετατρέπεται σε διαχρονικό εκφραστή κοινωνικής αμφισβήτησης και αντιηρωικού λόγου.

 Εταιρία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης Τεύκρος Ανθίας Πολιτιστικός Όμιλος ΕΝΩΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ ΚΥΠΡΟΥ | CYPRUS WRITERS' UNION

*

2. Το ανθρωποειδές ρομπότ και το περί δικαιωματισμού αστικό ιδεολόγημα

Στον 21ο αιώνα ερευνητικά κέντρα βιοτεχνολογίας δημιουργούν τον “Άνθρωπο 2.0”, εν ολίγοις ένα ανθρωποειδές ρομπότ (cyborg), που επιδέχεται τεχνικές μεταβολές και άμεσες εντολές διακυβέρνησης.

Ταυτόχρονα, καλλιεργείται συστηματικά ως δικαίωμα η “σύγχρονη συμβίωση ανθρώπου και υπολογιστή”. Ήδη κανονικοποιείται πιο έντονα η δημιουργία διεπαφών εγκεφάλου-υπολογιστή (BCI), ιδιαίτερα μετά την πρώτη εμφύτευση ασύρματου τσιπ εγκεφάλου σε άνθρωπο από τη Neuralink του Elon Musk.

Πρόδηλα, οι στόχοι του κυρίαρχου λόγου -μεταμφιεσμένοι σε “ατομικά δικαιώματα” και αντιλήψεις “ατομικού αυτοπροσδιορισμού” ή, ακόμα, και σε άλλοθι επιστημονικής εξέλιξης ή/και θεραπευτικής αγωγής- αποσυνδέουν τον άνθρωπο από κάθε αντικειμενικό προσδιορισμό.

Εξάλλου όλη αυτή η αποσύνδεση γίνεται στην εποχή μας πιο εύπεπτη καθότι έχουν προηγηθεί κάποια χρόνια κατίσχυσης του δικαιωματισμού. Όπου ο κυρίαρχος καπιταλιστικός λόγος και οι ιδεοληπτικές παραισθήσεις της αστικής, συστημικής διανόησης στ` όνομα του ατομικού δικαιωματισμού απογύμνωσαν το κοινωνικό περιεχόμενο κάθε ατομικού δικαιώματος. Αυτό ακριβώς αναδεικνύει και μια από τις πιο βασικές αντιφάσεις του καπιταλισμού της εποχής μας.

Εν πάση περιπτώσει, παράγεται και αναπαράγεται μια θολωμένη, ευμετάβλητη και, πάντως, αταξική ατομική ταυτότητα που μετατρέπεται σε σημαιοφόρο των σχεδίων, των προδιαγραφών και των προτύπων εκμετάλλευσης κάθε είδους.

Πρόκειται για εκμαυλισμό που ως τέτοιος αφενός λειτουργεί διαλυτικά, αφετέρου στοχεύει -μέσω πολιτικών καταναγκασμού- στην ακύρωση δυνατοτήτων χειραφετικής συγκρότησης και δράσης.

Εταιρία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης Εταιρεία Συγγραφέων - Hellenic Authors Society Ένωση Μεσσήνιων Συγγραφέων ΕΝΩΣΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΩΝ ΚΥΠΡΟΥ | CYPRUS WRITERS' UNION

*

3. Η έκρηξη λαϊκής οργής στο Ιράν

Η ένταση κι' έκταση των κινητοποιήσεων στο Ιράν από τις 28 Δεκέμβρη μέχρι σήμερα διαμορφώνουν μια εξαιρετικά κρίσιμη κατάσταση με συνέπειες όχι μόνο στο εσωτερικό της χώρας αλλά και στην ευρύτερη περιοχή.

Άλλωστε η εύθραυστη "εκεχειρία" του περασμένου Ιούνη μεταξύ Ιράν-ΗΠΑ-Ισραήλ, δημιούργησε περισσότερη καύσιμη ύλη για τους επόμενους γύρους συγκρούσεων. Απλά να θυμηθούμε τις επιθέσεις που είχε ανακοινώσει ο Τράμπ πριν και μετά την έναρξη της "εκεχειρίας".

Και σήμερα διεμήνυσε απροκάλυπτα πως "ίσως χρειαστεί να αναλάβουμε δράση πριν" από όποια συνάντηση προγραμματίζεται. Γεγονός που υποδηλοί για άλλη μια φορά την ολιστικά ενορχηστρωμένη-σχεδιασμένη υποδαύλιση και επέμβαση στο ιρανικό ζήτημα από τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό.

Μολοταύτα, η παρούσα έκρηξη των κοινωνικών κινητοποιήσεων δεν μπορεί να ερμηνευτεί ως ένα αποσπασματικό ξέσπασμα αγανάκτησης ή αποκλειστικά ως παράγωγο "εξωτερικής υποκίνησης".

Πρόκειται για συμπύκνωση βαθιών κοινωνικών, οικονομικών και πολιτικών αντιφάσεων και αντιθέσεων που έχουν ωριμάσει στο έδαφος του ιρανικού καπιταλισμού.

Οι κινητοποιήσεις αποτελούν έκφραση της όξυνσης της ταξικής πάλης σε μια κοινωνία που βρίσκεται σε παρατεταμένη κρίση αναπαραγωγής, τόσο στο επίπεδο της οικονομίας όσο και στο επίπεδο της πολιτικής ηγεμονίας.

Ο ιρανικός κοινωνικοοικονομικός σχηματισμός είναι άρρηκτα δεμένος με τον κρατικό μηχανισμό και τους θρησκευτικούς θεσμούς. Άλλωστε η Ισλαμική Δημοκρατία βασίζεται στην αρχή της θεοκρατίας.

Η συσσώρευση κεφαλαίου πραγματοποιείται μέσα από ένα πλέγμα κρατικών μονοπωλίων και πελατειακών σχέσεων, ενώ το βάρος της κρίσης μετακυλίεται συστηματικά στην εργατική τάξη και τα φτωχά λαϊκά στρώματα. Υψηλή ανεργία, ιδιαίτερα στη νεολαία, πληθωρισμός, υποτίμηση μισθών και επισφαλείς εργασιακές σχέσεις συνθέτουν ένα εκρηκτικό κοινωνικό τοπίο.

Ταυτόχρονα, οι απειλές και οι διεθνείς κυρώσεις από ΗΠΑ-Ισραήλ-ΗΒ-ΕΕ οξύνουν την κατάσταση. Λειτουργούν ως μηχανισμός πίεσης που πλήττει κυρίως τα κατώτερα στρώματα, ενώ η άρχουσα τάξη βρίσκει τρόπους να αναπαράγει τα προνόμιά της. Επιπλέον, το καθεστώς της Τεχεράνης αξιοποιεί τις κυρώσεις ιδεολογικά, παρουσιάζοντας κάθε κοινωνική δυσαρέσκεια ως προϊόν "εξωτερικής συνωμοσίας", επιχειρώντας να συγκαλύψει τις εσωτερικές ταξικές αιτίες της κρίσης.

Στο κοινωνικό επίπεδο, το Ιράν έχει αλλάξει ριζικά τις τελευταίες δεκαετίες. Η μαζική αστικοποίηση, η άνοδος του μορφωτικού επιπέδου, η είσοδος των γυναικών στην εκπαίδευση και στην παραγωγή και η ύπαρξη μιας μορφωμένης, ωστόσο αποκλεισμένης νεολαίας, έχουν δημιουργήσει κοινωνικά υποκείμενα που δεν στοιχίζονται με το αυταρχικό και πατερναλιστικό πλαίσιο του ισλαμικού κράτους.

Γενικά, η υψηλή ανεργία και η υποαπασχόληση των νέων, σε συνδυασμό με χαμηλούς μισθούς, προσωρινές σχέσεις εργασίας και αδυναμία κοινωνικής ανέλιξης, αποτελούν τον πιο εκρηκτικό παράγοντα.

Εκατομμύρια νέοι —πολλοί με πανεπιστημιακή μόρφωση— αδυνατούν να εξασφαλίσουν σταθερό εισόδημα, κατοικία ή προοπτική οικογένειας. Εξάλλου τα υψηλά ποσοστά ανεργίας των νέων δηλώνουν μια βαθιά εργασιακή κρίση. Αυτή δημιουργεί ένα αίσθημα αδιεξόδου χωρίς μέλλον, που λειτουργεί ως βασικός κινητήρας κοινωνικής δυσαρέσκειας.

Παρά τον πλούτο της χώρας σε φυσικούς πόρους, ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού ζει κοντά ή κάτω από το όριο της φτώχειας. Ο πληθωρισμός, η ακρίβεια σε τρόφιμα και στέγη και η διάλυση κοινωνικών δικτύων πρόνοιας πλήττουν κυρίως εργαζόμενους, άνεργους και μικρομεσαία στρώματα. Η αντίφαση ανάμεσα στον κοινωνικό πλούτο και στη μαζική φτώχεια ενισχύει την αίσθηση κοινωνικής αδικίας.

Η κοινωνική κρίση επιτείνεται από την έλλειψη πολιτικών και συνδικαλιστικών ελευθεριών. Η απαγόρευση ανεξάρτητης εργατικής οργάνωσης, η καταστολή διαδηλώσεων και ο αυστηρός έλεγχος της καθημερινής ζωής -ιδίως των γυναικών- στερούν από τα λαϊκά στρώματα θεσμικές διεξόδους έκφρασης. Απλά η κοινωνική δυσαρέσκεια συσσωρεύεται και εκρήγνυται περιοδικά.

Ωστόσο, το πιο οξύ πρόβλημα στο Ιράν είναι η αντίφαση ανάμεσα σε μια κοινωνία που έχει κοινωνικά και μορφωτικά εκσυγχρονιστεί και σε ένα σύστημα που αδυνατεί να προσφέρει υλική ασφάλεια, πολιτική συμμετοχή και προοπτική ζωής.

Συνολικά, η έμφυλη, πολιτική και κοινωνική καταπίεση δεν αποτελεί απλώς " πολιτισμικό κατάλοιπο" αλλά οργανικό στοιχείο της ταξικής κυριαρχίας, αναγκαίο για τη διατήρηση της κοινωνικής πειθαρχίας που προσπαθεί να επιβάλλει το status quo.

Το ιρανικό κράτος λειτουργεί ως μηχανισμός αναπαραγωγής της εξουσίας της άρχουσας τάξης, ενδεδυμένης με θρησκευτικό-ιδεολογικό μανδύα, όπου η καταστολή γίνεται κεντρικός άξονας διακυβέρνησης.

Αναμφίβολα, η ένταση, η γεωγραφική διάχυση και η έκταση των κινητοποιήσεων δείχνουν ότι η ιδεολογική και πολιτική ηγεμονία του καθεστώτος έχει υποστεί σοβαρές ρωγμές.

Παράλληλα, ο ρόλος των ΗΠΑ, του Ισραήλ, του ΗΒ, του ΝΑΤΟ και της ΕΕ στο Ιράν πρέπει να ερμηνευτεί στο πλαίσιο των ιμπεριαλιστικών ανταγωνισμών. Το Ιράν αποτελεί κρίσιμο γεωστρατηγικό κόμβο λόγω ακριβώς θέσης και ενεργειακών αποθεμάτων.

Οι ΗΠΑ επιδιώκουν εδώ και δεκαετίες την αποδυνάμωση του Ιράν, όχι βέβαια για λόγους "δημοκρατίας", αλλά επειδή δεν εντάσσεται πλήρως στην αμερικανική αρχιτεκτονική ισχύος στη Μέση Ανατολή. Οι κυρώσεις, η διπλωματική απομόνωση και οι έμμεσες παρεμβάσεις αποτελούν εργαλεία ιμπεριαλιστικής πίεσης.

Το δε Ισραήλ αντιμετωπίζει το Ιράν ως στρατηγικό αντίπαλο στην περιφερειακή ισορροπία δυνάμεων, ενώ το ΝΑΤΟ και η ΕΕ συμμετέχουν οργανικά σε αυτή τη στρατηγική, παρά τις επιμέρους διαφοροποιήσεις σε επίπεδο τακτικής.

Από την άλλη, η επίκληση των "ανθρωπίνων δικαιωμάτων" λειτουργεί ως ιδεολογικό άλλοθι, πίσω από το οποίο κρύβονται γεωπολιτικά και οικονομικά συμφέροντα.

Είναι για τούτο κρίσιμο να τονιστεί ότι οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις δεν αποτελούν συμμάχους των λαϊκών αγώνων στο Ιράν. Τουναντίον, επιχειρούν να ενσωματώσουν & κατευθύνουν τη λαϊκή δυσαρέσκεια προς λύσεις που διατηρούν τις καπιταλιστικές σχέσεις εξουσίας, είτε μέσω ελεγχόμενων μεταρρυθμίσεων είτε μέσω αναδιάταξης της άρχουσας τάξης.

Πάντως η μέχρι τώρα απουσία ενός συγκροτημένου όσο και μαζικού αντικαπιταλιστικού προσανατολισμού των αγώνων, διευκολύνει το στόχο του ευρωατλαντικού ιμπεριαλισμού.

Εξάλλου οι μέχρι σήμερα προσπάθειες των ΗΠΑ να προσεταιριστούν όσες αντικαθεστωτικές κινήσεις ή κινήματα έχουν αναδυθεί εντός Ιράν, αποδεικνύει περίτρανα ότι για την Ουάσινγκτον -και το Ισραήλ- το ιρανικό λογουχάρη πυρηνικό πρόγραμμα αποτελεί "ύστατο μοχλό" επιβολής των συμφερόντων τους.

Παρά ταύτα, οι κινητοποιήσεις αποτελούν ένδειξη ότι οι υλικές συνθήκες ωριμάζουν για βαθύτερες κοινωνικές συγκρούσεις, στις οποίες θα κριθεί το μέλλον της ιρανικής κοινωνίας.

(έργο του Goran Djurovic)

*

4. Ιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί για τον έλεγχο των δρόμων του χρήματος

Ένα σημείο που μεθοδικά δεν αναλύεται από συστημικούς σχολιαστές, συστημικά-αστικά κόμματα και κυβερνήσεις είναι ο ανταγωνισμός για το παγκόσμιο χρήμα, και ο οποίος τελικά οδηγεί σε πολεμική προπαρασκευή.

Άλλωστε το νόμισμα δεν αποτελεί ουδέτερο μέσο ανταλλαγής, αλλά συμπυκνωμένη έκφραση της ισχύος των αστικών τάξεων στον παγκόσμιο ιμπεριαλιστικό ανταγωνισμό. Οι σύγχρονες μετατοπίσεις στη χρήση του δολαρίου και του ευρώ αντανακλούν τη βαθιά κρίση του καπιταλιστικού συστήματος και την προετοιμασία για νέες, βίαιες αναδιανομές του κόσμου. Που αποτυπώνεται τα τελευταία χρόνια με την αμφισβήτηση της αμερικανικής ηγεμονίας μέσω της αποδολαριοποίησης.

Πιο συγκεκριμένα, η μείωση των κρατικών αποθεμάτων σε δολάρια από το 65% στο 57% την τελευταία τουλάχιστον 20ετία αποτελεί απόδειξη της σταδιακής αμφισβήτησης της μονοπολικής κυριαρχίας των ΗΠΑ.

Σύμφωνα με τις αρχές της ανισόμετρης ανάπτυξης, η ανάδυση νέων ιμπεριαλιστικών κέντρων αναγκάζει τις αντίπαλες αστικές τάξεις να απεγκλωβιστούν από το “παγκόσμιο χρήμα” της Ουάσιγκτον.

Η εργαλειοποίηση του δολαρίου μέσω κυρώσεων και δέσμευσης αποθεμάτων επιταχύνει αυτή τη διαδικασία, καθώς τ`ανταγωνιστικά μπλοκ επιδιώκουν να διασφαλίσουν την αναπαραγωγή του κεφαλαίου τους μακριά από την αμερικανική δικαιοδοσία.

Η αποδολαριοποίηση των αποθεμάτων δεν είναι μια ειρηνική διαδικασία, καθότι οδηγούμαστε από τον νομισματικό πόλεμο στη στρατιωτική σύγκρουση.

Ειδικότερα, το δολάριο επιτρέπει στις ΗΠΑ να χρηματοδοτούν τα τεράστια ελλείμματά τους και τον υπερδιογκωμένο στρατό τους (πάνω από 800 βάσεις παγκοσμίως) εκδίδοντας νόμισμα που οι άλλοι υποχρεούνται να κρατούν ως απόθεμα.

Αν οι κάποιες χώρες πάψουν να αποθηκεύουν δολάρια, οι ΗΠΑ χάνουν την ικανότητα να εξάγουν τον πληθωρισμό τους. Για την αμερικανική αστική τάξη, αυτό αποτελεί υπαρξιακή απειλή που μπορεί να απαντηθεί μόνο με στρατιωτικά μέσα. Εξού και οι μακρινές και πρόσφατες εισβολές και τα πραξικοπήματα που επιβάλλουν.

Με άλλα λόγια, το δολάριο είναι το “μακρύ χέρι” του αμερικανικού ιμπεριαλισμού. Αν οι συναλλαγές και τα αποθέματα μεταφερθούν σε άλλα νομίσματα, οι οικονομικοί αποκλεισμοί χάνουν την ισχύ τους. Όταν η οικονομική καταστολή αποτυγχάνει, ο ιμπεριαλισμός καταφεύγει στην άμεση πολεμική επέμβαση για να επαναφέρει την “τάξη” στις αγορές (όπως είδαμε ιστορικά σε περιπτώσεις που αμφισβήτησαν το πετροδολάριο (π.χ. Ιράκ, Λιβύη).

Συνολικά, η «δολαριοποίηση» των πληρωμών και η ταυτόχρονη «αποδολαριοποίηση» των αποθεμάτων είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος: της οξυνόμενης κρίσης του παγκόσμιου καπιταλισμού.

Το δολάριο παραμένει κυρίαρχο στις πληρωμές επειδή ελέγχει τις υποδομές (SWIFT) και τα εμπορεύματα, αλλά χάνει έδαφος στα αποθέματα επειδή το παγκόσμιο σύστημα γίνεται ολοένα και πιο κατακερματισμένο και πολεμικό.

Η εργατική τάξη, εν μέσω αυτών των νομισματικών ανταγωνισμών, καλείται να αντιληφθεί ότι κανένα καπιταλιστικό νόμισμα δεν αποτελεί καταφύγιο, καθώς όλα υπηρετούν τη ληστρική συσσώρευση του κεφαλαίου.

Για τους λαούς, οι μπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί για τον έλεγχο των δρόμων του χρήματος μεταφράζεται σε εισαγόμενο πληθωρισμό και ενεργειακή φτώχεια. Η “δολαριοποίηση” των τιμών της ενέργειας και η διολίσθηση του ευρώ μειώνουν την αγοραστική δύναμη των μισθών, ενώ οι εγχώριοι επιχειρηματικοί όμιλοι αυξάνουν τα κέρδη τους πάνω στις πλάτες των εργαζομένων.

Συμπερασματικά, η εργατική τάξη δεν πρέπει να συνταχθεί με κανέναν ιμπεριαλιστικό πόλο καθότι η εκμετάλλευση παραμένει ίδια. Η μόνη διέξοδος βρίσκεται στην πάλη για την ανατροπή του καπιταλισμού, που γεννά νομοτελειακά την ακρίβεια και τον πόλεμο.

{photo by Victoria Ivanova}

United Nations Council of the European Union Φίλοι του ΚΚΕ στην Κύπρο Council of Europe European Parliament Le Monde diplomatique in English BBC World Service

*

5. Τα συστημικά ΜΜΕ και η Γροιλανδία

Επειδή έχει πάρει λάθος δρόμο από συστημικά ΜΜΕ και σχολιαστές η αντίδραση της Δανίας προς τις ΗΠΑ για τη Γροιλανδία, διατυπώνω μια συνοπτική ανάλυση του ζητήματος.

Αρχικά θα σημείωνα πως οι αντιδράσεις της Δανίας δεν έχουν αντιιμπεριαλιστικό χαρακτήρα, αλλά αφορούν στη διαχείριση της υποτέλειας και τη διατήρηση περιθωρίων αυτονομίας εντός του ευρωατλαντικού συστήματος.

Αυτό επιβεβαιώνεται -μεταξύ-άλλων- με τη μακροχρόνια στρατιωτική σχέση μεταξύ ΗΠΑ και Δανίας που ενισχύθηκε το 2023 με την 10ετή Συμφωνία Αμυντικής Συνεργασίας (DCA).

Επιπλέον, το Κοινοβούλιο της Δανίας “ενέκρινε με συντριπτική πλειοψηφία τον Ιούνη του 2025 την DCA, που επιτρέπει στον αμερικανικό στρατό να εισέλθει στη χώρα όποτε θέλει και για οποιονδήποτε λόγο κρίνει κατάλληλο” (Ριζοσπάστης, 01/7/2026).

Επομένως αποτελεί λάθος να εκλαμβάνονται οι αντιδράσεις της πρωθυπουργού της Δανίας ως πολιτική ασυνέπεια ή ως φωνή αντιστασης.

Τουναντίον, με όρους Λένιν και Γκράμσι πρόκειται για τυπική έκφραση των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων και των εσωτερικών διαφοροποιήσεων στο αστικό μπλοκ εξουσίας.

Σύμφωνα με τον Λένιν, ο ιμπεριαλισμός είναι το στάδιο του καπιταλισμού όπου κυριαρχούν τα μονοπώλια, το χρηματιστικό κεφάλαιο και το μοίρασμα του κόσμου ανάμεσα στις μεγάλες δυνάμεις.

Στο πλαίσιο αυτό, οι συμμαχίες δεν βασίζονται σε ισοτιμία, αλλά σε ανισόμετρους συσχετισμούς δύναμης.

Η Δανία, ως μικρότερη ιμπεριαλιστική χώρα, εντάσσεται στον αμερικανικό άξονα, προσδοκώντας ασφάλεια, γεωπολιτική αναβάθμιση και μερίδιο από τη μελλοντική εκμετάλλευση της Αρκτικής.

Το ζήτημα της Γροιλανδίας είναι έκφραση αυτής της συνειδητής ταξικής επιλογής. Οι αντιδράσεις στις δηλώσεις Τραμπ προέρχονται από συγκεκριμένα τμήματα της αστικής τάξης της Δανίας.

Πρώτον, από τον κρατικο-γραφειοκρατικό και διπλωματικό apparatus, που είναι οργανικά δεμένο με τον μηχανισμό εξωτερικής πολιτικής και το ΝΑΤΟ. Αυτό το τμήμα αποδέχεται την αμερικανική παρουσία, αλλά αντιδρά όταν η εξάρτηση εκτίθεται δημόσια και απειλείται ο ρόλος της Δανίας ως “κυρίαρχου διαχειριστή” της Γροιλανδίας.

Δεύτερον, από το ευρωατλαντικά βιομηχανικό, ενεργειακό και ναυτιλιακό κεφάλαιο, το οποίο επιδιώκει συμμετοχή στο μοίρασμα των Αρκτικών πόρων μέσω ευρωπαϊκών πλαισίων και φοβάται τον αποκλεισμό του από ένα ωμό αμερικανικό μονοπώλιο.

Με όρους Γκράμσι, η σύγκρουση αυτή αφορά το εσωτερικό του ιστορικού μπλοκ εξουσίας. Το αστικό κράτος δεν κυβερνά μόνο με καταναγκασμό, αλλά και με συναίνεση. Σημείωνε δε στα Τετράδια της Φυλακής: “Όταν η άρχουσα τάξη χάνει τη συναίνεση, τότε δεν είναι πια “ηγεμονική” αλλά απλώς “κυρίαρχη”, δηλαδή στηρίζεται κυρίως στον καταναγκασμό”.

Οι δηλώσεις Τραμπ απειλούν να μετατρέψουν τη σχέση Δανίας–ΗΠΑ από ηγεμονική σε ωμά καταναγκαστική.

Ταυτόχρονα, υπονομεύουν την ιδεολογική ηγεμονία της αστικής τάξης της Δανίας, αποκαλύπτοντας τον αποικιακό χαρακτήρα της σχέσης με τη Γροιλανδία ενώ ενισχύονται οι τάσεις αυτοδιάθεσης στον τοπικό πληθυσμό.

Συνολικά, δεν έχουμε ανατροπή της ιμπεριαλιστικής εξάρτησης, αλλά “ανατροπή” του ηγεμονικού αφηγήματος-προπαγάνδας περί “ισότιμης συμμαχίας” σε διμερές και ΝΑΤΟϊκό επίπεδο.

Ο Λένιν (Κριτική του ιμπεριαλισμού) έλεγε πως “οι συμμαχίες των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων, ειρηνικές ή πολεμικές, είναι αναγκαστικά προσωρινές μορφές πάλης ανάμεσα σε καπιταλιστές για το ξαναμοίρασμα του κόσμου”.

Η λενιστική θέση εξηγεί ακριβώς γιατί η Δανία μπορεί να συνεργάζεται με τις ΗΠΑ και ταυτόχρονα να αντιδρά: συμμαχία χωρίς ισοτιμία. Πρόδηλα, η Δανία συμμετέχει ως δευτερεύων ιμπεριαλιστικός εταίρος, όχι ως κυρίαρχος.

Εξάλλου, η αντίδραση της Δανίας στις δηλώσεις Τραμπ δεν εκφράζει ρήξη με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό, αλλά μια ενδοαστική σύγκρουση για τους όρους συμμετοχής σε αυτόν.

Όπως θα έλεγε ο Λένιν, πρόκειται για συμμαχία που γεννά αναπόφευκτα τριβές.

Και όπως θα συμπλήρωνε ο Γκράμσι, όταν η ηγεμονία ραγίζει, το κράτος σπεύδει να τη συγκολλήσει – όχι προς όφελος των λαών, αλλά για τη σταθερότητα του ίδιου του αστικού μπλοκ εξουσίας.

Οι αντιδράσεις αυτές δεν έχουν αντιιμπεριαλιστικό χαρακτήρα, αλλά αφορούν τη διαχείριση της υποτέλειας και τη διατήρηση περιθωρίων αυτονομίας εντός του συστήματος.

________________

ΥΓ1

Η σύγκριση με την ελληνική αστική τάξη είναι αποκαλυπτική. Και στην Ελλάδα, η αποδοχή των αμερικανικών βάσεων και της ΝΑΤΟϊκής στρατηγικής αποτελεί διαχρονική επιλογή του αστικού και συστημικού μπλοκ εξουσίας.

Παρ’ όλα αυτά, τμήματα της ελληνικής αστικής τάξης –ιδίως ναυτιλιακά και ευρωπαϊκά προσανατολισμένα κεφάλαια– αντιδρούν όταν η εξάρτηση εμφανίζεται απροκάλυπτα ή όταν περιορίζεται ο ρόλος της Ελλάδας ως περιφερειακού διαμεσολαβητή.

Όπως και στη Δανία, οι αντιδράσεις αυτές δεν έχουν αντιιμπεριαλιστικό χαρακτήρα, αλλά αφορούν τη διαχείριση της υποτέλειας και τη διατήρηση περιθωρίων αυτονομίας εντός του συστήματος.

ΥΓ 2

Αντίστοιχη σύγκριση μπορεί να γίνει με την Κυπρο και το διακαή πόθο που έχει η εγχώρια ελίτ για συμμετοχή σε διεθνή δίκτυα οικονομικής και στρατιωτικής ισχύος, πιστεύοντας ότι έτσι αναβαθμίζεται η δική της θέση στον παγκόσμιο καταμερισμό εργασίας και ισχύος.

Με άλλα λόγια, η άρχουσα τάξη θυσιάζει την κυριαρχία της χώρας για να διασφαλίσει τη δική της επιβίωση και τα κέρδη της μέσω της συμμαχίας με τις ΗΠΑ και το ΝΑΤΟ.

Εξού και στηρίζει την αντιλαϊκή πολιτική για πόρους που θα διατεθούν για την αναβάθμιση στρατιωτικών υποδομών σύμφωνα με τα ΝΑΤΟϊκά πρότυπα. Πόρων που αφαιρούνται από κοινωνικές δαπάνες, αγνοώντας τους κινδύνους που αυτό συνεπάγεται για τον λαό.

UUnited NationsCCouncil of the European UnionCCouncil of EuropeEEuropean CommissionLLe Monde diplomatique in EnglishEEuropean ParliamentΦΦίλοι του ΚΚΕ στην ΚύπροBBBC World ServiceEEl País

*

6. Η μεθοδευμένη σιωπή της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ

Η μεθοδευμένη σιωπή της Προεδρίας του Συμβουλίου της ΕΕ για την γκανγκστερική επίθεση-εισβολή στην Βενεζουέλα αλλά και την απειλή της Γροιλανδίας από τον Τράμπ, υποδεικνύει και αποδεικνύει πως η ΕΕ δεν αποτελεί ουδέτερο πολιτικό πεδίο, αλλά έναν υπερεθνικό μηχανισμό με εσωτερική ιεραρχία που υπηρετεί την αναπαραγωγή του καπιταλιστικού συστήματος στην Ευρώπη, σε στενή διασύνδεση με τον αμερικανικό ιμπεριαλισμό.

Η προεδρεύουσα Κύπρος, ως κράτος-μέλος συνδιαμόρφωσης αυτής της διασύνδεσης, με την ηχηρά σιωπή της συμβάλλει στη διάβρωση ή/και την υπονόμευση των ίδιων των συμφερόντων της.

Ως προεδρεύουσα χώρα και ιδιαίτερα ως κράτος-μέλος υπό κατοχή που βιώνει παραβίαση κυριαρχίας, έπρεπε να πάρει πρωτοβουλία αλληλεγγύης τόσο για την Βενεζουέλα όσο και για αμερικανικές απειλές εισβολής σε άλλες χώρες.

Η μη ανάληψη πρωτοβουλίας είναι ενεργή πολιτική επιλογή, και όχι απλά ένας θεσμικός αυτοματισμός όπου οργανισμοί, ενώσεις και προεδρίες ενώσεων λειτουργούν “αυτόματα” βάσει κανόνων και ιεραρχιών, χωρίς πλήρη συνείδηση ή κρίση από τα μέλη τους, ή χωρίς να απαιτείται ενεργή πολιτική βούληση ή κρίση σε κάθε περίπτωση.

Τα περί “παγιδευμένου κράτους” στον θεσμικό αυτοματισμό αποτελούν αφελή, όσο και κίβδηλα αφηγήματα συστημικών αναλυτών.

European Commission Council of Europe Council of the European Union United Nations Φίλοι του ΚΚΕ στην Κύπρο Le Monde diplomatique in English BBC World Service El País DW Español UNESCO

*

7. Η ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΠΟΙΗΣΗ της ΗΜΙΜΟΡΦΩΣΗΣ ή άλλως της ΨΕΥΔΟΜΟΡΦΩΣΗΣ

 Τελικά η φιλαναγνωσία αποτελεί σπάνιο φαινόμενο στην εποχή μας. Και βέβαια δεν περιορίζεται μόνο στους μαθητές που η σχέση τους πλέον με το –λογοτεχνικό και μη– βιβλίο, αρχίζει να γίνεται είδος προς εξαφάνιση.

Ωστόσο το έλλειμμα φιλαναγνωσίας είναι εντυπωσιακά ευδιάκριτο ακόμα και σε πανεπιστημιακούς κύκλους, σε δημοσιογραφικούς και, βέβαια, σε καλλιτεχνικούς και λογοτεχνικούς.

Μπορεί να υπάρχει υπερπαραγωγή συγγραφέων, κειμένων, άρθρων και εκδόσεων αλλά ελάχιστοι από τους υπογράφοντες διαβάζουν. Διαβάζουν τα δικά τους και διαβάζονται από τους δικούς τους.

Μια τέτοια ανάγνωση σταδιακά προάγει την ημιμάθεια, δηλαδή μιαν κατά τον Αντόρνο ημιμόρφωση. Αλήθεια γιατί η Έλληνική και η Κυπριακή κοινωνία, με τους εκατοντάδες χιλιάδες που έχουν σπουδάσει και τους άλλους χιλιάδες που σπουδάζουν, να εμφανίζουν απο τους χαμηλότατους δείκτες σε σχέση με τις άλλες προηγμένες χώρες της Ευρώπης;

Από που αντλούν οι πανταχού λαλίστατοι και «παντογνώστες» τη σκέψη και το λόγο τους;

Στις σημερινές συνθήκες της εντεινόμενης και εκτεινόμενης ημιμάθειας, της επιφανειακής γνώσης και της επιδερμικής επαφής με κάποιο γνωστικό πεδίο, ―είναι πρόδηλο― οι συμπατριώτες μας δεν αντέχουν το διανοητικό και αισθητικό κόπο που απαιτείται για την ανάγνωση.

Προτιμούν την εικόνα, το σύνθημα, τον ηχηρό τίτλο.

Αν πάντως κανείς αναζητήσει τα συνηθέστερα αίτια της ημιμάθειας, μπορεί να τα αντλήσει από τις δεξαμενές της άγνοιας του εαυτού και των ορίων του, της επιδίωξης για κοινωνική αναγνώριση, της ματαιοδοξίας και φιλοδοξίας, της προβολής, της αλαζονείας, του ναρκισσισμού, της στενής και περιορισμένης επιστημονικής εξειδίκευσης, ή, και αντίθετα, της γενικευμένης πνευματικής ελεφαντίασης.

(σχόλιο που είχα αναρτήσει πριν από ακριβώς επτά χρόνια, 5 Ιαν. 2019)

*

8. ΗΠΑ ή ο ΕΚΦΑΣΙΣΜΟΣ της ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ

Από πολλές απόψεις η αμερικανική εισβολή κι επίθεση στη Βενεζουέλα ―εκμεταλλευόμενη την ένοχη σιωπή του ΟΗΕ― αποτελεί εκφασισμό της διεθνούς πολιτικής, με την έννοια της κανονικοποίησης αυταρχικών και βίαιων πρακτικών για τη διατήρηση της ιμπεριαλιστικής τάξης.

Η σημερινή εισβολή κι' επίθεση ―που η ιστορία της πάει πίσω, στο 2001― γίνεται κατά παράβαση του άρθρου 2 (4) του καταστατικού χάρτη του ΟΗΕ: "the threat or use of force against the territorial integrity or political independence of any state.”

Ειδικότερα, εκφασιστικά χαρακτηριστικά στη διεθνή πολιτική που ασκεί το αστικό κράτος είναι η παράκαμψη διεθνών θεσμών, η ποινικοποίηση της πολιτικής αυτονομίας ενός κράτους, η κατασκευή εχθρού που πρέπει να "πειθαρχηθεί".

Αυτά συνιστούν, με γκραμσιανούς όρους, μετάβαση από την ηγεμονία στη "γυμνή εξουσία". Από λενινιστική σκοπιά, αυτό δεν είναι ιδεολογική εκτροπή αλλά δομική αντίδραση του ιμπεριαλισμού σε κρίση.

Όταν η παγκόσμια καπιταλιστική τάξη δυσκολεύεται να ενσωματώσει αποκλίνοντα κράτη μέσω αγορών και συναίνεσης, καταφεύγει σε κυρώσεις, σε στρατιωτική απειλή ή/και εισβολή, σε καθεστώς εξαίρεσης υπό διάφορα προσχήματα κ.ο.κ

Σε αυτή την πολιτική εκφασισμού της διεθνούς πολιτικής από τις ΗΠΑ συμπράττει και η ΕΕ. Εξού και η στάση της απέναντι στην εισβολή των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα.

Με τις δηλώσεις τους τόσο η Ursula von der Leyen, όσο και η Callas ότι ο Μαδούρο στερείται νομιμότητας ―όταν η ίδια η Κομισιόν στερείται νομιμότητας― και ότι απαιτείται αυτοσυγκράτηση και σεβασμός του διεθνούς δικαίου στη Βενεζουέλα ―όταν η ίδια η ΕΕ κατεδαφίζει ή/και ασκεί À LA CARTE το διεθνές δίκαιο―, αποδεικνύουν πως η ΕΕ λειτουργεί ως ιμπεριαλιστικός κρίκος εντός της ευρωατλαντικής αλυσίδας.

Η αποδοχή ή η σιωπηρή νομιμοποίηση της εισβολής των ΗΠΑ, της απαγωγής Μαδούρο και της πολιτικής αποσταθεροποίησης της Βενεζουέλας αντανακλά αυτή τη δομική ευθυγράμμιση. Η επιλεκτική ευαισθησία της ΕΕ —λογουχάρη αυστηρότητα απέναντι στη Βενεζουέλα, ανοχή στη γενοκτονία των Παλαιστινίων— αποκαλύπτει τον προκλητικά εργαλειακό χαρακτήρα των δηλώσεων της Κομισιόν.

Αυτή βέβαια η στάση εκφράζει και εσωτερικές ταξικές ισορροπίες εντός της Ευρώπης, όπου βέβαια κυριαρχούν η όξυνση του ευρωατλαντικού καπιταλιστικού ανταγωνισμού και η στρατιωτικοποίηση της πολιτικής.

Συνολικά, όταν η ΕΕ συγκαλύπτει ή νομιμοποιεί την αμερικανική εισβολή στη Βενεζουέλα, εκπροσωπεί όχι τους λαούς ή το διεθνές δίκαιο αλλά τη θέση της μέσα σε έναν ιμπεριαλιστικό καταμερισμό ισχύος, όπου η «αξιακή πολιτική» λειτουργεί ως ιδεολογικό συμπλήρωμα στην προπαγάνδα της αστικής εξουσίας.

Με τα περί "δημοκρατίας", "θεσμικότητας" "ανθρωπίνων δικαιωμάτων" και "αυτοσυγκράτησης" αφηγήματα επιχειρείται η κατασκευή συναίνεσης που αποκρύπτει τον υλικό πυρήνα της σύγκρουσης: τον έλεγχο πόρων, αγορών και πολιτικής κυριαρχίας.

Council of the European Union United Nations Council of Europe European Commission European Parliament UNESCO The New York Times DW Español BBC News BBC World Service Le Monde diplomatique in English El País Internacional El País

*

9. Σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης η Βενεζουέλα

Οι αεροπορικές επιδρομές και οι βομβαρδισμοί των ΗΠΑ στο Καράκας της Βενεζουέλας σηματοδοτούν την κλιμάκωση της επίθεσης του αμερικανικού ιμπεριαλισμού κατά του λαού της Βενεζουέλας αλλά και των άλλων λαών της Νότιας Αμερικής, θέτοντας παράλληλα σε εφαρμογή το νέο «δόγμα Μονρόε» υπό το πρόσχημα της «εθνικής ασφάλειας».

Οι επιδρομές των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα συνιστούν χαρακτηριστική περίπτωση σύγχρονου ιμπεριαλισμού, όπως αυτός αναλύθηκε από τον Β. Ι. Λένιν και συμπληρώθηκε θεωρητικά με την έννοια της ηγεμονίας του Αντόνιο Γκράμσι.

Στο έργο “Ο Ιμπεριαλισμός, ανώτατο στάδιο του καπιταλισμού”, ο Λένιν περιγράφει τον ιμπεριαλισμό ως φάση όπου το χρηματιστικό κεφάλαιο, οι μονοπωλιακές επιχειρήσεις και τα ισχυρά κράτη επιδιώκουν τον έλεγχο αγορών, πρώτων υλών και σφαιρών επιρροής.

Η Βενεζουέλα, διαθέτοντας τα μεγαλύτερα επιβεβαιωμένα αποθέματα πετρελαίου παγκοσμίως, αποτελεί στρατηγικό κόμβο για τη διεθνή συσσώρευση κεφαλαίου.

Η ενίσχυση του κρατικού ελέγχου επί του πετρελαϊκού τομέα και ο περιορισμός της δράσης αμερικανικών και πολυεθνικών εταιρειών συνιστούν ρήγμα στις σχέσεις ιμπεριαλιστικής εξάρτησης, προκαλώντας την αντίδραση του αμερικανικού κεφαλαίου και του κράτους που το εκπροσωπεί.

Επομένως οι αεροπορικές επιδρομές των ΗΠΑ αποτελούν μέρος της δομικής λειτουργίας του παγκόσμιου καπιταλιστικού συστήματος.

Ωστόσο, η αμερικανική στρατηγική εκδηλώνεται πολύπτυχα: κυρίως μέσω άμεσης στρατιωτικής εισβολής, αλλά και μέσω ενός πλέγματος οικονομικών κυρώσεων, χρηματοπιστωτικού αποκλεισμού και πολιτικής απονομιμοποίησης.

Αυτή η πρακτική συνάδει με ό,τι ο Γκράμσι αποκαλούσε άσκηση ηγεμονίας: ήτοι, συνδυασμός εξαναγκασμού και συναίνεσης.

Οι κυρώσεις λειτουργούν ως μηχανισμός υλικού εξαναγκασμού, ενώ η ρητορική περί «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» και «αποτυχημένου κράτους» επιδιώκει να συγκροτήσει ιδεολογική συναίνεση, τόσο στο εσωτερικό των ΗΠΑ όσο και διεθνώς.

Θα πρέπει να σημειωθεί πως η περίπτωση της Βενεζουέλας δεν αποτελεί εξαίρεση, αλλά μέρος ενός ιστορικού προτύπου.

Από το 1776 έως σήμερα, οι ΗΠΑ έχουν εμπλακεί σε περίπου 250–300 ένοπλες συγκρούσεις και στρατιωτικές επεμβάσεις, αν συνυπολογιστούν επίσημοι πόλεμοι, μη κηρυγμένες πολεμικές συγκρούσεις, επεμβάσεις, πραξικοπήματα κ.λ.π.

Αυτό το γεγονός υποδηλώνει ότι η στρατιωτική και παραστρατιωτική βία αποτελεί δομικό στοιχείο της αμερικανικής ηγεμονίας και όχι συγκυριακή απόκλιση.

Συνολικά, η κρίση στη Βενεζουέλα σηματοδοτεί τη σύγκρουση σε διεθνές επίπεδο ανάμεσα στο κεφάλαιο και στις απόπειρες κρατικής αναδιανομής της υπεραξίας.

Η προκλητικά επικίνδυνη αμερικανική εισβολή κι' επίθεση λειτουργεί ως μηχανισμός ιμπεριαλιστικής πειθάρχησης, στέλνοντας σαφές μήνυμα προς κάθε κράτος που επιχειρεί να αμφισβητήσει τους όρους της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης.

Από την άλλη θα πρέπει να ληφθεί υπόψη πως στο σημερινό παγκοσμιοποιημένο κόσμο ―που ο άμεσος πόλεμος μεταξύ μεγάλων δυνάμεων είναι υπερβολικά επικίνδυνος και το οικονομικό κόστος τεράστιο―, οξύνεται υβριδικός ανταγωνισμός ως σύγχρονη πλέον μορφή ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης.

Όπου το κεφάλαιο δεν επιβάλλεται μόνο με όπλα αλλά με αγορές, με χρέος, με δίκτυα πληροφοριών, με ελεγχόμενες ΜΚΟ και δεξαμενές σκέψης και πολιτισμική ηγεμονία. Όπως θα έλεγε ο Γκράμσι: «η κυριαρχία δεν ασκείται μόνο με καταναγκασμό, αλλά και με συναίνεση».

Συνοψίζοντας, θα έλεγα πως η Αμερικανική εισβολή κι επίθεση στη Βενεζουέλα ενέχει τον υψηλό κίνδυνο περιφερειακής και διεθνούς αποσταθεροποίησης και, βέβαια, παρατεταμένης έντασης στα πλαίσια του πολυμετωπικού, υβριδικού ανταγωνισμού, με υψηλό κοινωνικό κόστος για τους λαούς στα πεδία που συγκρούονται οι ιμπεριαλιστικές δυνάμεις.

Άλλωστε ο υβριδικός ανταγωνισμός ―που εφαρμόζεται από τις ιμπεριαλιστικές δυνάμεις εδώ και δεκαετίες― είναι πόλεμος χωρίς επίσημη κήρυξη και μάλιστα παρατεταμένος και -κυρίως- καταστροφικός για τους λαούς.

Ας μην ξεχνάμε πως ο υβριδικός ανταγωνισμός/πόλεμος έχει ενσωματωθεί στο δόγμα του ΝΑΤΟ.

United Nations

 Council of Europe Council of the European Union European Parliament European Commission BBC World Service The New York Times Washington Post Le Monde Le Monde diplomatique in English El País El País Internacional

*

10. Η ΑΣΤΙΚΗ ΜΥΘΟΛΟΓΙΑ

Σε διάφορους κύκλους η διαφωνία του Βελγίου στην πρόταση της Γερμανίας, κατά την πρόσφατη σύνοδο κορυφής, παίρνει διαστάσεις υποδείγματος χώρας που αντιστέκεται.

Πόρρω απέχει αυτή η εικόνα από την πραγματικότητα. Απλά γιατί το όλο ζήτημα δεν είναι ανάμεσα στο «δίκαιο» και το «άδικο», αλλά ανάμεσα σε διαφορετικές στρατηγικές διαχείρισης του ιμπεριαλιστικού πολέμου που σχεδιάζει η ΕΕ και των κινδύνων που επιφέρει για το ευρωπαϊκό κεφάλαιο.

Ως εκ τούτου αποτελεί πολιτική αβελτηρία να εστιάζει κανείς σε "νομικές λεπτομέρειες", ακόμα και σ' "ηθικά διλήμματα" για να ερμηνεύσει τη στάση του Βελγιου ως υπόδειγμα αντίστασης.

Επειδή ακριβώς το θέμα δεν είναι εκεί, αλλά στις ταξικές και ενδοϊμπεριαλιστικές σχέσεις που βρίσκονται πίσω από το αφήγημα.

Με άλλα λόγια, η διαφωνία δεν είναι «ηθική», είναι ενδοϊμπεριαλιστική: άλλωστε το Βέλγιο και η Γερμανία υπηρετούν το ίδιο σύστημα, ήτοι τον ευρωπαϊκό καπιταλισμό στο πλαίσιο του ανταγωνισμού ΕΕ–ΗΠΑ–Ρωσίας.

Επομένως η σύγκρουση δεν αφορά αν “πρέπει” να πληρώσει η Ρωσία, αλλά πώς και ποιος αναλαμβάνει το ρίσκο, ποια μερίδα του κεφαλαίου ωφελείται ή ζημιώνεται.

Εξάλλου το Βέλγιο αντέδρασε για να προστατεύει το χρηματοπιστωτικό κεφάλαιο που φιλοξενεί η εν λόγω χώρα (Euroclear).

Επιπρόσθετα φοβάται ότι η "κατάσχεση" ρωσικών κεφαλαίων αφενός θα δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο για μελλοντικές κρίσεις, αφετέρου κλονίζει την εμπιστοσύνη των διεθνών κεφαλαίων στο ευρωπαϊκό χρηματοπιστωτικό σύστημα.

Με άλλα λόγια. το Βέλγιο δεν υπερασπίζεται το λαό του: υπερασπίζεται τον ρόλο που έχει ως κόμβος διεθνούς χρηματοπιστωτικού κεφαλαίου.

Από την άλλη η Γερμανία πίεζε τα κράτη-μέλη ως ηγεμονική βιομηχανική δύναμη της ΕΕ και ως κράτος με άμεσο συμφέρον στη στρατιωτικοποίηση και στην αναδιάρθρωση της καπιταλιστικής οικονομίας.

Ταυτοχρόνως, το Βερολίνο αποβλέπει στα παγωμένα ρωσικά κεφάλαια ως μέσο μετακύλισης του κόστους του πολέμου στην Μόσχα, αλλά και ως εργαλείο πειθαναγκασμού στον ανταγωνισμό με τη Ρωσία.

Επομένως η διαφορά Βελγίου-Γερμανίας δεν λύνει το κρίσιμο σημείο για το ποιος πληρώνει τον πόλεμο.

Άλλωστε ό,τι κι αν αποφασίσει η ΕΕ, τελικά δεν θα πληρώσει το κεφάλαιο, αλλά οι εργαζόμενοι (μέσω φόρων, λιτότητας), οι λαοί (μέσω πληθωρισμού, περικοπών, στρατιωτικοποίησης).

Τούτων δοθέντων, η διαφωνία είναι μια μορφή διαμάχης μεταξύ διαφορετικών τμημάτων της άρχουσας τάξης για το ποιος θα επωμιστεί το ρίσκο.

Το Βέλγιο ως κράτος-διαχειριστής του χρηματιστικού κεφαλαίου, λειτουργεί ως κράτος-εντολοδόχος του. Επιπλέον, προστατεύει το Euroclear ως μηχανισμού αναπαραγωγής του ιμπεριαλιστικού συστήματος.

Συνεπώς η αντίρρησή του σήμαινε "μην τινάξετε στον αέρα το σύστημα στο οποίο όλοι βασιζόμαστε". Ξεκάθαρα: δεν υπερασπίζεται την ειρήνη —υπερασπίζεται τη σταθερότητα του ιμπεριαλιστικού μηχανισμού.

Όσο για την Γερμανία, απλά στόχευε στη αναζήτηση για θεσμική μετακύλιση κόστους του πολέμου από το ευρωπαϊκό κεφάλαιο στην Ρωσία.

*

11. Μπέρτολτ Μπρεχτ

[...]όταν οι εργάτες, η συντριπτική πλειοψηφία του πληθυσμού, δεν επιτρέπεται να λένε την αλήθεια και υποχρεώνονται ν' ακούνε το ψέμα [...] όταν οι αρετές πρέπει να ενισχύουν τους απάνω στην τακτοποίηση των εγκλημάτων τους, όταν η περιουσία του λαού υπηρετεί τον αφανισμό του λαού μέσω του πολέμου, όταν ο πόλεμος έχει γίνει το τελευταίο καταφύγιο της οικονομίας και δεν μπορεί πια να είναι νικηφόρος πόλεμος. [...]

Με άλλα λόγια: Όταν η κουλτούρα, που όλο και πιο πολύ καταρρέει, γεμίζει όλο και πιο πολύ από βρωμιές, γίνεται σχεδόν ένα σύστημα κηλίδων, μια χαβούζα, όπου μαζεύονται τα περιττώματα[...], όταν οι λέξεις και οι έννοιες δεν έχουν σχεδόν καμιά σχέση πια με τα πράγματα, τη δράση, τις συνθήκες που προσδιορίζουν, έτσι, που να μπορεί κανείς να αλλάζει αυτά τα τελευταία χωρίς ν’ αλλάζει τις σχετικές μ’ αυτά λέξεις ή να μπορεί ν’ αλλάζει τις λέξεις αφήνοντας τα πράγματα, τις ενέργειες, τις συνθήκες στην παλιά τους κατάσταση [...]

*

12. Με έργο (άτιτλο του 1960) του Michelangelo Pistoletto

Από τους πιο σημαντικούς εκπροσώπους της Arte Povera. Ο Pistoletto δημιούργησε ένα αισθητικό υπόδειγμα, προτείνοντας ―σύμφωνα με τον Μάνο Στεφανίδη― «ως τέχνη αυτό που η μικροαστική μυωπία θεωρούσε ως απόρριμμα».

Αξίζει πάντως ν` αναφέρουμε πως όλο αυτό το κλίμα της αβάσταχτης ελαφρότητας του μικροαστισμού, αποτυπώνεται στα μυθιστορήματα του Martin Walzer, ο οποίος θεωρείται ως ανατόμος της γερμανικής μικροαστικής και αστικής κοινωνίας.

Ωστόσο, είχαν προηγηθεί τα μνημειώδη έργα των Balzac (Ανθρώπινη Κωμωδία), Gorky (Οι Μικροαστοί), Brecht (Ο μικροαστικός γάμος, Τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα των μικροαστών), Ibsen (Ο εχθρός του Λαού, Η αγριόπαπια) Kafka (Η Μεταμόρφωση), Joyce (Οι Δουβλινέζοι) κ.ο.κ.

Στα έργα τους, χαρακτήρες και θέματα σχετίζονται με τον κόσμο της μικροαστικής υποκρισίας και του ψεύδους.

Εταιρία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης Εταιρεία Συγγραφέων - Hellenic Authors Society Τεύκρος Ανθίας Πολιτιστικός Όμιλος

* * *

Κώστας Γουλιάμος fb

*

Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.

Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).

Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)

Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας

Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.

2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο

*

Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.

Τον Δεκ. 2023 Το International Research Institute for Economics and Management (IRIEM) θέσπισε ετήσιο «Βραβείου Κ. Γουλιάμου για Διδακτορικό Ερευνητή»

Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο

________