Κώστας Γουλιάμος
Επιτάχυνση ως δομικό στοιχείο κυριαρχίας
Σε μια εποχή αδιάκοπης επιτάχυνσης, η τεχνητή νοημοσύνη επαναπροσδιορίζει όχι μόνο τη λειτουργία της ανθρώπινης δράσης αλλά και του πολέμου.
Ήδη από τη δεκαετία του ’70 ο Paul Virilio είχε μιλήσει για έναν κόσμο που συνεχώς επιταχύνεται. Μάλιστα θεωρούσε την επιτάχυνση ως μορφή βίας. Μεταξύ άλλων, ο Γάλλος διανοητής υποστήριζε ότι η ιστορία της πολιτικής και της στρατιωτικής ισχύος είναι ταυτόχρονα και ιστορία της αύξησης της ταχύτητας.
Ήδη στο τέλος του πρώτου τέταρτου του 20ου αιώνα, η στρατηγική του ιμπεριαλισμού εστιάζει όχι μόνο στην κατάκτηση χώρου -επίγειου και διαστημικού- αλλά και στην κυριαρχία του χρόνου.
Ο σύγχρονος πόλεμος εξελίσσεται σε μια αναμέτρηση ταχύτητας. Αυτή η μεταβολή στηρίζεται σε τρεις θεμελιώδεις πυλώνες: την τεχνητή νοημοσύνη, τα υπερηχητικά όπλα και την κυριαρχία στο διάστημα.
Ειδικότερα το διάστημα αποτελεί πλέον το προνομιακό πεδίο του σύγχρονου μιλιταρισμού για την ανάπτυξη της απαραίτητης υποδομής για την ταχύτητα. Αυτό άλλωστε επιβεβαιώνεται με εμφατικό τρόπο στις τρέχουσες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή.
Το στρατιωτικό-βιομηχανικό σύμπλεγμα των ΗΠΑ και του Ισραήλ μετατρέπει την επιστήμη σε δύναμη καταστολής, όπου συστήματα -όπως το Arrow 3, οι δορυφόροι της Planet Labs, οι επιχειρήσεις «τύφλωσης» (blinding operations) και η AI- σηματοδοτούν τη βίαιη επιβολή της τεχνολογικής ταχύτητας και, συνακόλουθα, ιμπεριαλιστικής ιεραρχίας που πλέον εφαρμόζει νέα «μέσα παραγωγής» θανάτου.
Δίχως άλλο, όλο αυτό το φαινόμενο της ταχύτητας ως θεμελιώδες γνώρισμα του σύγχρονου μιλιταρισμού, σημαίνει πως οι κοινωνίες υιοθετούν σταδιακά στρατιωτικούς τρόπους οργάνωσης του χώρου, του χρόνου, της αντίληψης και της πληροφορίας.
Συγκεκριμένα, ο μιλιταρισμός της επιτάχυνσης μεταφέρεται και στην κοινωνία, όπου ο βιόκοσμος αρχίζει να λειτουργεί με παρόμοιους ρυθμούς και «λογικές» που στοιχίζονται με μηχανισμούς στρατιωτικής διοίκησης και λειτουργίας.
Η ακαριαία ταχύτητα και η διηνεκής επιτάχυνση δεν συγκροτούν απλώς ένα τεχνικό χαρακτηριστικό.
Αντίθετα, οδηγούν σε μια στρατιωτικοποίηση της αντίληψης ως παράγωγο σε ό,τι ο Virilio αποκαλούσε «logistics of perception», δηλαδή τη στρατηγική οργάνωση της όρασης και της αντίληψης.
Για τον Virilio, η επιτάχυνση της εικόνας οδηγεί σε μια νέα μορφή πολέμου όπου η κάμερα, η τεχνολογία στόχευσης και το ίδιο το όπλο συνδέονται στενά. Η εικόνα δεν λειτουργεί μόνο ως καταγραφή των γεγονότων αλλά ως μέρος της ίδιας της πολεμικής διαδικασίας.
Έτσι οι άνθρωποι αρχίζουν να ερμηνεύουν τον κόσμο μέσα από έννοιες ―όπως είναι ο στόχος, η απειλή, το αποτέλεσμα, η επιτήρηση κ.ο.κ.― και, βέβαια, από τεχνολογίες της εικόνας που εκκολάπτουν κι εμπεδώνουν την οπτική κουλτούρα πολέμου.
Συνολικά οι μιλιταριστικές τεχνολογίες και οι ρυθμοί επιτάχυνσης διαμορφώνουν την καθημερινότητα και, επακόλουθα, την κουλτούρα πολέμου και την στρατιωτικοποίησης της σκέψης και αντίληψης ως κανονικότητα.
Με αυτόν τον τρόπο, ο σύγχρονος πόλεμος μεταβάλλεται σε αγώνα για την κυριαρχία όχι μόνο στον χώρο αλλά στο χρόνο και στην πληροφορία.
Η ταχύτητα της αντίληψης και της επικοινωνίας γίνεται έτσι καθοριστικός παράγοντας ισχύος στις σύγχρονες συνθήκες του ιμπεριαλισμού. Εξάλλου, η ταχύτητα μετατρέπεται σε στρατηγικό πόρο, ενώ ο έλεγχος των δικτύων επικοινωνίας και των ψηφιακών δεδομένων αποκτά σημασία ανάλογη με τον έλεγχο των φυσικών πόρων ή των βιομηχανικών υποδομών.
Υπό αυτό το πρίσμα, η ταχύτητα της αντίληψης υποδηλοί μια σημαντική διάσταση του σύγχρονου καπιταλισμού: την επιτάχυνση ως ένα δομικό στοιχείο κυριαρχίας.
Στον 21ο αιώνα, η κυριαρχία ασκείται μέσω της κατοχής εδαφών ή/και πόρων και, ταυτόχρονα, μέσω της κυριαρχίας στον χρόνο, στην πληροφορία και στην εικόνα.
Η ταχύτητα με την οποία παράγονται και διαδίδονται οι εικόνες των συγκρούσεων, μετατρέπει τον πόλεμο σε στρατιωτικό και επικοινωνιακό γεγονός.
Εν κατακλείδι: όπως η μηχανή στη θεωρία του Marx επιτάχυνε την παραγωγή και τον έλεγχο της εργασίας, έτσι και η τεχνολογία υψηλής ταχύτητας καθορίζει πλέον την κυριαρχία στον χρόνο, στον χώρο και στην πληροφόρηση. Στην οικονομία πολέμου, ο εν λόγω καθορισμός είναι ιδιαίτερα εμφανής.
Οι μεγάλες πλατφόρμες συλλέγουν και επεξεργάζονται δεδομένα σε πραγματικό χρόνο, μετατρέποντας προσωπικές πληροφορίες σε πόρους υπεραξίας.
Η ίδια τεχνολογία χρησιμοποιείται για στρατιωτική επιτήρηση, κυβερνοπόλεμο και πληροφοριακή επιρροή, ενώ η ταχύτητα μετάδοσης της πληροφορίας καθορίζει ποια δύναμη διαθέτει το στρατηγικό πλεονέκτημα.
Η επιτάχυνση της παραγωγής, της πληροφορίας και των αποφάσεων δημιουργεί μια νέα μορφή κυριαρχίας που συνδέει οικονομική, στρατιωτική και πολιτική ισχύ.
Εταιρεία Συγγραφέων - Hellenic Authors Society Ένωση Μεσσήνιων Συγγραφέων Εταιρία Λογοτεχνών Θεσσαλονίκης
*
*
Ο Κώστας Γουλιάμος είναι τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην πρύτανης Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου, ποιητής, συγγραφέας.
Ήταν υποψήφιος βουλευτής με το ΚΚΕ (Μάιος – Ιούνιος 2023).
Ιούλιος 2025: Distinguished Fellow (Διακεκριμένο Μέλος) του International Engineering and Technology Institute (IETI)
Οκτ. 2024 Βραβείο Φιλίας από τη Λαϊκή Δημοκρατία της Κίνας
Σεπ. 2023 Βραβείο “εξαιρετικής προσφοράς στη γενική εκπαίδευση”.
2021 Πανελλήνιο βραβείο ποίησης «Jean Moreas» στον Κώστα Γουλιάμο
*
Υποψήφιος ευρωβουλευτής με το ΚΚΕ στις εκλογές Ιουνίου 2024.
Ο Κώστας Γουλιάμος από την Μποτίλια Στον Άνεμο
_______
_______
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.